Hýristiyanlar Said Nursî’den ne öðrenebilir?

[Saba Aslan]

Hýristiyanlar Said Nursî’den ne öðrenebilir?


Türkiye bir çok yönden Batý’nýn bir prototipidir. Buna raðmen, Batý’nýn 550 yýlda yaptýðý þeyi, Türkiye 100 yýldan az bir sürede yüklenmek durumunda kaldý. Yirminci yüzyýlýn baþlarýnda, Türkiye Osmanlý Ýmparatorluðu’nun kalbinde yer alýyordu. Osmanlý ki; 1281 yýlýnda temelleri atýlmýþ ve Birinci Dünya Savaþý’nýn sonlarýna kadar varlýðýný sürdürmüþtür. 1923 yýlýnda cumhuriyetin kuruluþuyla, Mustafa Kemal Türkiye’yi çaðdaþ bir Avrupa ülkesi konumuna yükselteceðini ilân etti. Sonradan kendisine verilen ismiyle Atatürk’e göre, hedefleri piyasaya dönük ekonomi ile bilimsel, teknolojik ve kültürlü bir ülke inþa etmekti. Fakat bunun gerçekleþtirilmesi için önünde bir engel ve problem olduðunu düþünüyordu: Ýslâm.
Atatürk’e göre problem, dinin bilim ve çaðdaþlýða ters olmasýndaydý. Ýþte böylesi karþýt bir atmosferde, Bediüzzaman Said Nursî yolculuðuna baþlamýþ, bu yolculuk Osmanlý’nýn son döneminde, Birinci Dünya Savaþý’nýn trajedili yýllarýna uðramýþ ve 1923 yýlýnda kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin agresif seküler iklimine kadar sürmüþtür. Nursî’nin mücadelesi, inancýn modernite ile yapýcý bir þekilde bir arada bulunabileceðini göstermekti. Bu makalede benim anlatacaðým da Risâle-i Nur’un kat ettiði mesafelerdir.
Þimdi, Avrupalý Hýristiyanlar benzer problemlerle yüzyüze gelmiþlerdir. Her ne kadar Hýristiyanlar da uzun bir süre seküler dünya ve çaðdaþlaþma ile uyum saðlamak için mücadele verdilerse de, pek de baþarýlý olduklarý söylenemez. Bu sebeple benim bu makaledeki amacým, Said Nursî’nin yaklaþýmýný analiz ederek, Hýristiyanlarýn ondan neler öðrenebileceðini ortaya koymaktýr. Böylece Hýristiyanlarýn ondan alacaðý dört adet ders olduðunu göreceðiz.

BÝRÝNCÝ DERS: SAÐLAM DURUÞ

Hýristiyanlarýn çaðdaþlaþmaya tepkileri oldukça agresif olmuþtur. Biz David Hume ve Immanuel Kant’ýn tesirinde kaldýk. Metafiziðe olan güvenimizi tamamýyla kaybettik. Allah’ýn varlýðýna dair delillerin geçersiz olduðuna kanaat getirdik. Oysa, Batý felsefesi, metafiziði ispatlanamaz ve mânâsýz olarak niteleyen mantýkî pozitivizmin çýkmaz yolunda iflâs etmiþtir. Ancak, Hýristiyanlar arasýnda bu þüphecilerin haklý olduðunu ve bunun Hýristiyanlýðýn yeni bir formuyla uzlaþtýrýlabileceðin i düþünenler olabilirdi. Bu ekstrem olarak þu mânâya geliyordu: Bazý Hýristiyanlar, Ýlâhî takdir ve tesirin imkânsýz olduðunu ve böylece Allah’ýn objektif bir gerçeklik olmaktan çok, ancak bir sembole dönüþeceðini kabul edeceklerdi.
Nursî ise, bunun tam tersi bir taraftaydý. O modernizmin kuþkuculuðuna teslim olmak yerine, onunla amansýz bir mücadeleye girmeyi tercih etmiþti. Sözler adlý eserinde Nursî, “düzen argümaný” ile karþýmýza çýkýyordu: Týpký ihtiþamlý ve güzel bir evin bir mimara ihtiyaç duyduðu gibi, Nursî diyordu ki:
Bütün kâinat ayný zamanda sonsuz bir Ustaya, herþeyi bilen ve her þeye gücü yeten bir San’atkâra ihtiyaç duymaktaydý:
“Öyle de, þu kâinat nihayetsiz hakîm, alîm, kadîr bir Sânî ister. Çünkü, þu muhteþem kâinat öyle bir saraydýr ki, ay, güneþ lâmbalarý, yýldýzlar mumlarý, zaman bir ip, bir þerittir ki, o Sânî-i Zülcelâl her sene bir baþka âlemi ona takýp gösteriyor.”
Nursî’ye göre, ateizmin problemi dünyaya yeterince hayret nazarýyla bakmamasýydý. Bilim tarafýndan bütün detaylarýyla ortaya konulan dünyadaki düzen, her haliyle bir Yaratýcýya iþaret ediyordu. Biz tasarlanmýþ bir dünyada yaþýyorduk.
Nursî, burada teizmi savunuyor falan deðildi. Onun amacý, tam anlamýyla Ýslâmý savunmaktý. Nursî’ye göre, Ýslâm, Allah’ýn varlýðýný ve O’nun insanlardan isteklerini açýklayan son, kesin ve en mükemmel dindi. Meselâ, Nursî Hazreti Muhammed’in ehemmiyetini anlatýrken der ki:
“Rahmân-ý Rahîm olan Allah’ýn, Furkan-ý Hakîmi Arþ-ý Azîmden üzerine indirdiði zât olan Efendimiz Muhammed’e (a.s.m.) ümmetinin iyilikleri adedince milyon salât ve milyon selâm olsun. Risâletini Ýncil, Tevrat ve Zebûr’un müjdelediði; nübüvvetini doðduðundan hemen önce ve doðumu ânýnda meydana gelen hârikulâde hallerin, cinnî hâtiflerin, insanlardan evliyâ ve kâhinlerin haber verdiði; iþaretiyle ayýn ikiye bölündüðü Efendimiz Muhammed’e (a.s.m.) ümmetinin alýp verdiði nefesler sayýsýnca milyon salât ve milyon selâm olsun.”
Said Nursî, Ýslâm’ýn gerçekliðini ispat eden bir çok rasyonel argüman olduðunu söylüyordu. Yazýlarýnda sýkça dile getirdiði þeylerden biri de Kur’ân’ý okuyan herhangi birinin onun Ýlâhî bir kaynaktan geldiðini hissetmesiydi. Gerçekten de Kur’ân’ýn okuyanlar üzerindeki etkisi olaðanüstüydü ve Nursî bu gerçeði, Kur’ân’ýn Ýlâhî kaynaktan geldiðini ispatlamak için bir ‘reductio ad absurdum’ argüman (olmayana ergi, üçüncü ihtimalin dýþlanmasý) olarak kullanýr. Ýnsanlarýn hepsinin inanmasalar da Kur’ân’ýn diðer bütün kitaplardan farklý olduðunu kabul ettiklerini belirten Nursî þöyle devam eder: Ya Kur’ân umumunun altýndadýr veya umumunun fevkinde bir derecesi vardýr. Umumun altýndaki þýk ise, muhâl olmakla beraber, hiçbir düþman, hattâ þeytan dahi diyemez ve kabul etmez. Öyle ise, Kur’ân umum kitaplarýn fevkindedir; öyle ise mu’cizedir.”
Nursî’ye göre, kiþinin duruþu saðlam olmalýdýr. Eðer inancýnýzý size muhalif olan bir kültürde ispatlamak istiyorsanýz, onu sonuna kadar savunmalýsýnýz. Modernitenin usanmak bilmez kuþkucu faraziyelerine teslim olmak gidilecek yol deðildir.

ÝKÝNCÝ DERS: ÖZE BAÐLI KALARAK DEÐÝÞÝM

Said Nursî, halifeliðin M. Kemal tarafýndan kaldýrýldýðý bir dönemde yaþadý. Tabiî olarak bu Ýslâm’ýn yapýsýyla ilgili þüpheleri provoke eden bir durumdu. Ýslâmiyet için Müslüman bir ülkede yaþamak hayatî bir öneme sahip miydi?
Nursî’nin bu duruma yaklaþýmý oldukça ilginçti. Öncelikle Ýslâm þeriatýný tamamýyla bir devlet þeriatý olarak yorumlamanýn yanlýþ bir yaklaþým olacaðýný açýklamakla baþladý. Nursî açýkça dedi ki: ‘Þeriat da, yüzde doksan dokuz ahlâk, ibadet, âhiret ve fazilete aittir. Yüzde bir nispetinde siyasete mütealliktir; onu da ulü’l-emirlerimiz düþünsünler..’
Ýslâmî kurallar gerçekten de Allah, hayat, ahlâk ve insanî faziletlerle ilgilidir. Nursî’nin de dediði gibi, birinci derecede siyasî meselelerle alâkalý deðildir. Ayrýca, Nursî þunu da kaydeder ki; siyasî meselelerde faziletli olmak oldukça zor bir ihtimaldir. Bütün bu gerekçeler de zaten Nursî’nin siyasetten kaçýþ sebeplerini ortaya koymaktadýr.
Nursî, siyasî meselelerin ortasýnda kalmaktansa, hayatýný Kur’ân ve imaný anlatmaya adamayý tercih eder. Hayatýný bir kaç sene güzel yaþamayý saðlayacak dünya hayatýna heba edeceðine, sonsuz olan hayata vakfetmeyi uygun görür.
Nursî’nin burada dikkati çekmek istediði nokta siyasetin bu zamanda fesat ile eþ anlamlý hale gelmiþ olmasýdýr. Böylece o þeriata en güzel hizmet edebileceði noktada, Ýslâmî inancý ve Kur’ân’ý insanlara anlatabilme noktasýnda bulur kendini. Buna ek olarak Nursî, Ýslâm’ýn siyasî amaçlar için kullanýlmasýna asla tahammül göstermemektedir. Bu sebeple “Kur’ân’ýn elmas hakikatlerini siyaset ile kirleterek, sýradan camlarý elmaslarla deðiþmeyeceðini” ilan eder.
Buna ek olarak Nursî, gayr-i Müslimlerle de bir problemi olmadýðýný deklare eder. Meselâ, kendisine “Þimdi Ermeniler kaymakam ve vali oluyorlar. Nasýl olur?” þeklinde bir soru sorulduðunda gayet soðukkanlýlýkla þunlarý söyler: “Saatçi ve makineci ve süpürgeci olduklarý gibi... Zira, meþrutiyet, hâkimiyet-i millettir. Hükümet hizmetkârdýr. Meþrutiyet doðru olursa, kaymakam ve vâli, reis deðiller, belki ücretli hizmetkârlardýr. Gayr-ý Müslim reis olamaz, fakat hizmetkâr olur. Farz ediniz ki, memuriyet bir nevî riyaset ve bir aðalýktýr. Gayr-ý Müslimlerden üç bin adamý aðalýðýmýza, riyasetimize þerik ettiðimiz vakitte, millet-i Ýslâmiye’den aktâr-ý âlemde üç yüz bin adamýn riyasetine yol açýlýyor. Biri zayi edip, bini kazanan, zarar etmez.
Nursî açýkça laik devlet düzeni altýnda kusursuz ve mükemmel bir þekilde Müslüman olunabileceðini görmüþtür.. Ýlginç bir þekilde Nursî, gün gelip de insanlarýn Kur’ân’ýn eþsiz güzelliðini anlayacaðý ve devlet yapýsýnýn kendiliðinden Kur’ân hakikatlerine dönüþ yapacaðý konusunda Allah’a güven duymaktadýr. Fakat o güne kadar, asýl vazife imanlý birer Müslüman olmaktýr.
Nursî’nin bu tavrý öze baðlý kalarak deðiþimin model bir örneðidir. Bu modelde Ýslâm’ýn bütün çekirdek hakikatleri aynen muhafaza edilmiþtir. O Türkiye’de yaþayan Müslümanlarý devletin yapýsýnda yapýcý bir rol almaya dâvet etmiþtir. Ben de Hýristiyanlarýn bu yaklaþýmdan büyük ders almasý gerektiðini düþünüyorum.

ÜÇÜNCÜ DERS: ÝNANCINIZIN
DOÐRULUÐUNU ÞÝDDETE SAPMADAN SAVUNMAK

Hýristiyanlýk’ta da, Ýslâmiyet’te de dinin mesajýnýn þiddet ile yayýlabileceðini düþünen taraftarlar mevcuttur. Said Nursî ise þiddetin kullanýmýnýn Allah inancýna bir ihanet olacaðýný düþünüyordu. Ve onun bu düþüncesi detaylarýyla incelenmeye deðer bir düþünceydi.
Nursî’ye göre, sadece zayýf olanlar þiddete baþvurur. Ýslâmiyet ise öyle güçlü argümanlara ve delillere sahip ki, zafere ulaþmasý için baþka þeye ihtiyacý yoktur.
Nursî, Müslümanlara Ýslâmiyet’in güzelliðini ve doðruluðunu gayr-ý Müslimlere karþý gösterme çaðrýsý yapmýþtýr.
Hýristiyanlarýn da inançlarý konusunda kendilerine bu denli bir güvene ihtiyaçlarý vardýr. Ancak biz Hýristiyanlar Aydýnlanma Çaðý’nda bu konuda da yara aldýk. Delil ve mantýk konusunda kendimize güvenimizi tamamýyla kaybettik.



DÖRDÜNCÜ DERS: ÝNANÇLA
HAYATI BÜTÜNLEÞTÝRMEK


Bu makale Risâle-i Nur’un metotlarý üzerine odaklanmýþtýr. Ancak Hýristiyanlar sadece Risâle-i Nur’un metodundan deðil, ayný zamanda muhtevasýndan de faydalanabilirler. Biri bir kere Bediüzzaman Said Nursî’nin dünyasýna girmeye baþladý mý, bilhassa Hýristiyanlar, orada modern çaðýn zorluklarýna göðüs germeye yarayacak argümanlarýn yaný sýra, hatta onlardan ziyade, herhangi bir kulun ihtiyacý olan bilgeliði de bulacaktýr. Said Nursî hayatý inançla birleþtirecek bir iksire sahiptir.


SONUÇ:

Ýnançlar arasý diyalogdan korkanlar, ancak hayal gücü zayýf olanlardýr. Onlar belki dinlerine olan inançlarýný kaybetmekten korkuyor olabilirler. Ya da ayrýþma ve çatýþmalardan da korkuyor olabilirler. Bunun yanýnda aþýrý derecede uzlaþmadan da korkuyorlar. Ancak gerçek þu ki; bir kere diyaloða baþladýlar mý, bunun gerçekte böyle olmadýðýný göreceklerdir. Ben dinime derinden baðlý bir Hýristiyan olarak, böyle bir diyaloga hep sýcak baktým. Ben, inancýmý kaybedeceðimden de asla korkmadým. Bu konuda en güzel örneðim ise Bediüzzaman’dý. Onun inancýna baðlýlýðýný hep örnek almýþýmdýr. Onun problemler karþýsýndaki yapýcý tutum ve fedakârlýðýna da her zaman hayranlýk duymuþumdur. Onun hakkýnda incelemelerim sonunda þunun farkýna vardým ki; Nursî inanca baðlýlýk ile deðiþim arasýnda muhteþem bir denge kurmuþtur. Hýristiyanlar Risâle-i Nur’da bulunan derin hakikatleri detaylýca incelemeli. Nursî’nin Allah’a baðlýlýk çaðrýsý beni de tesiri altýna aldý. Nursî ile karþýlaþmakla Allah hakkýnda çok þey öðrendim diyebilirim. Bu karþýlaþmam aslýnda þaþýrtýcýdýr. Ben Said Nursî ile karþýlaþtýðým için çok mutluyum. Onun sayesinde kendim hakkýnda, Ýslâm hakkýnda ve özellikle de Allah hakkýnda çok þey öðrendim.