Mozilla Firefox: Alternatif Web Tarayıcınız

[azrailangel]

Mozilla Firefox: Alternatif Web Tarayıcınız

Internet'in çalkantılı dünyası bir dönem "Tarayıcı Savaşları" olarak bilinen bir çekişmeye sahne olmuştu. Netscape'in gelişmiş tarayıcısı Navigator, Microsoft'un Internet Explorer'ı (IE) işletim sistemlerine entegre etmesiyle zor durumda kalmış ve tüm çabalarına rağmen Windows cephesinde geri çekilmişti. IE tarayıcı pazarında sürekli büyüdü, Netscape tarafında yeni stratejiler hesaplandı, işin içine AOL girdi derken, Mozilla projesi başlatıldı. Açık kaynak kod felsefesiyle ilerleyen Mozilla da herşeye rağmen IE'ye pek karşı çıkamadı. Ve -o zamanlar Phoenix adıyla- Firefox dünyaya geldi.

Olayları takip edenler bilirler; bir tek paragrafla anlatılabileceğinden daha fazla nokta var Firefox'un geçmişinde. Ancak tüm o durakları, isim değişikliklerini Mozilla ile yeni tanışanların kafasını karıştırmamak adına atlayıp direkt konuya gireceğim. Buraya kadarlık kısmın özeti: Mozilla Firefox, yeni ortaya çıkan bir tarayıcı değil.

Firefox, farklı işletim sistemleri için geliştirilen bir Internet tarayıcı. Windows işletim sistemleri haricinde, Linux ve MacOS için sürümleri var. Biz, özellikle Windows kullanıcıları için önemli olduğundan Windows platformunda Mozilla Firefox'u inceliyoruz.

İndirelim ve Kuralım

Mozilla Firefox'u, tahmin edilebileceği gibi Mozilla Web sitesinden indiriyoruz. Dosya boyutu dial up bağlantıya sahip olanlarınızı mutlu edecek bir büyüklük: 6.2 MB. Dial up ile indirmek, bağlantının kalitesine göre yarım saat civarında sürecektir.

FirefoxSetup-0.8.exe dosyası sabit diskimize indiğinde çift tıklayıp kuruluma başlayalım. Her zamanki karşılama ekranlarından biri gelecek, Next'e tıkladığımızda da tabi ki lisans bildirisi ve kabul edip etmediğimizi soracak. Onaylayıp devam ediyoruz.



Kurulumun bundan sonraki adımları da gayet kolay hallediliyor. Son kurulum ekranında "Launch Mozilla Firefox 0.8 now" kutusu seçiliyken Next'e basarsanız, Firefox açılıyor ve size kendisinin öntanımlı tarayıcı olmadığını söyleyip, kendisini öntanımlı yapmak isteyip istemediğinizi soruyor.



Burada seçim sizin. "Yes" tuşuna tıklarsanız Firefox IE'nin yerini alacak. IE'yi bir sonraki başlatmanızda IE de size aynı soruyu soracak, yani geri dönüşü olmayan bir seçim değil.

Firefox Hızlı Başlat çubuğunda IE'nin yanındaki yerini aldı. Artık hazır olduğumuza göre deneyimi başlatalım.

Temiz, Sade ve Hızlı

Firefox'un en iddialı olduğu konulardan biri sade ve basit olmasının getirdiği sürat. Bunu denemek için kurulumdan sonra açılan Firefox penceresini kapatıp programı tekrar başlatmak yeterli. Firefox, orijinal Mozilla ile karşılaştırılamayaca k kadar kısa sürede ekrana geliyor. Hatta IE'den bile hızlı. Öntanımlı açılış sayfasında da sadece açılış değil, genel anlamda Firefox'un hızını vurgularcasına bir spor arabanın ön kısmı göze çarpıyor.



Tarayıcının son derece temiz ve basit arayüzü hemen dikkat çekiyor. Araç çubuklarında bir sürü buton yerine sadece gerekli olanlar, geniş bir adres çubuğu ve altında hızlı erişim için kullanılabilecek bir satır bulunuyor. Yani Firefox, diğer tarayıcılardan, sağladığı değil sağlamadığı özelliklerle ayrılıyor. Yine adres çubuğunun yanındaki Google simgesi tarayıcıya entegre edilen bir Google arama çubuğunu gösteriyor. Bunun IE için karşılığı Google Toolbar. Basitleştirilmiş arayüzün sunduğu bir avantaj daha var ki bence en "faydalı eser"lerden biri bu: Sayfayı görüntülemek için daha geniş alan. Bir de F11'e basıp aşağıdaki gibi tam ekran yaptığınızda internet gezintileriniz daha bir keyifli oluyor.



Buraya bir hatırlatma koyup devam etmek istiyorum: İlk kurulumdan sonra örneğin PC Labs'a girdiğinizde bazı yerleri göremeyeceksiniz, çünkü Firefox ilk yüklendiğinde Flash Player eklentisi kurulu değil. Hızını karşılaştırırken centilmenlik dışı hareket olmasın diye önce eklentiyi(plug-in) kurdum. Bu konuya ileride döneceğiz.

Sayfaların açılış hızlarına gelince; burada öncelikle deneyimlerimden bahsetmeliyim. Uzun sayılabilecek bir süredir Firefox'u kullanıyorum ve gerçekten de hızlı olduğunu söyleyebilirim. Çoğu zaman IE'den hızlı, ancak bazı sitelerde daha yavaş da kalabiliyor. Bunun için iki mümkün açıklama getirebilirim: Birincisi, Flash kullanılan sitelerde Firefox'un fazlaca yavaşladığı, çünkü içinde Flash olan tüm siteler olmasa bile Firefox'un yavaş kaldığı sitelerin çoğunda bunu gözlemledim. İkincisi ise internet bağlantısının dengesizliği. ADSL hala mükemmel çalışmıyor, bu da kesin değerler vermemi engelliyor. Bu durumda en sağlıklı yargı yine bu paragrafın başında kurduğum iki cümle oluyor; kullandığım süre boyunca -diğer Firefox kullanıcıları gibi- hızlı olduğuna kanaat getirdim.

Sekmelerle Daha Rahat Gezinti

Mozilla kulanıcıları sekmelerle gezintiyi(tabbed browsing) tanırlar. Görev çubuğunu doldurup karmaşa yaratmadan gezinti yapmanın bir yolu olan sekmeler Firefox'ta da unutulmamış. Bu sekmeler ilk başta düzenli bir gezinti yapmanıza yardım ediyor. Basitçe örnek vereyim. Haberleri okumak, forumlarda gezinmek istiyorsunuz ve bu arada bir de arama yapacaksınız diyelim. 3 tane Firefox penceresi açıyorsunuz, birincisindeki sekmelere favori haber siteleriniz, ikincisinde forum ana sayfası ve üçüncüsünde arama sayfanızı getiriyorsunuz. . Bundan sonrasında bağlantıları ilgili oldukları pencereler içerisinde sekmeler halinde açabilirsiniz, bu şekilde oldukça bol miktarda sayfayı, görev çubuğunda karışıklık yaratmadan ve organize bir şekilde inceleyebilirsiniz. Özellikle arama yaparken ve forumlarda bunu çok seveceksiniz. IE kullanıcıları uzun zamandır bunun eksikliğini hissediyor; ancak MyIE gibi Internet Explorer çekirdeğini kullanan IE eklentileri ile bu özellik kazandırılabiliyor.



Sekmelerin bir avantajını da hafızada kapladığı yer olarak görüyoruz. IE ile karşılaştıralım hemen. Boş ekranda ilk açılışta IE 11 MB civarında bir yer kaplıyor hafızada. Bu alan Firefox için yine boş ekranda 15 MB civarında. Ancak bir sayfayı -örneğimizde PC Labs forum sayfalarını- açmaya kalktığınızda işin rengi değişiyor. IE forum ana sayfasını açtığında birdenbire 24 MB kullanmaya başlarken, Firefox 21 MB ile yetiniyor. Fazla sayıda sayfada gezintiye başlarsanız fark giderek artıyor, yukarıdaki gibi 4 sayfayı Firefox'ta sekmeler halinde açmak hafızanızdan 32 MB'a maloluyor, aynı sayfaları içeren 4 adet IE penceresi ise 42 MB ile epey müsrif.

Sekmelerin getirisi bununla sınırlı da değil. Açılış sayfası olarak birden fazla sayfayı sekmelerde açabiliyorsunuz. Tek yapmanız gereken Tools>>Options altında Home Page alanına, "|" karakteriyle ayırarak açılışta otomatik olarak karşınıza gelmesini istediğiniz sayfaların adreslerini teker teker yazmak. Türkçe Q klavyelerde bu karakter Z harfinin hemen solundaki tuşa "alt gr" ile birlikte basınca çıkıyor. Alternatif olarak o anda pencerede açık olan sekmelerin gösterdiği sayfaları kullanmak; bunu da "Use Current Pages" butonuna tıklayarak ayarlayabilirsiniz.



Ve Sık Kullanılanlarla (Bookmarks) sekmeleri birlikte kullanmak da çok güzel bir fikir. Firefox'un gayet hoş bir sık kullanılanlar yönetimi var, her bir sık kullanılan girdisinin üzerine sağ tuşla tıklayıp yeni bir sekmede açılmasını sağlayabiliyorsunuz. Fakat daha da güzel olan, klasörlerde grupladığınız sık kullanılanları "Open in Tabs" komutuyla tek harekette aynı pencere içindeki sekmelerde açabilmeniz. Tıpkı aşağıdaki gibi.



Yeni sekmeler arka planda açılıyor. Bir sayfadaki bağlantıları CTRL tuşuna basılı tutarak yeni sekmelerde açtığınızda, ilk sayfa ekranda kalırken diğer sekmeler kendi hallerine yüklenmeye devam ediyor, siz de dikkatinizi dağıtmadan okumakta olduğunuz sayfaya odaklanabiliyorsunuz .

Ancak Firefox'u bu haliyle kullanırsanız Mozilla'nın bir özelliğinin eksikliğini çekeceksiniz. Birden fazla sekme açıkken programı hiçbir uyarı almadan kapatmak mümkün, bir sekmeyi kapatayım derken alışkanlıkla pencereyi kapatırsanız sinirleriniz bozulabiliyor. Bununla birlikte Tabwarning adlı bir özellik eklentisi ile(extension) üstesinden gelebiliyorsunuz.

Popup Engelleme ve Download Yöneticisi

Popup ekranlar hepimiz için rahatsızlık vericidir. Bazen Internet'te arama yaparken kazara girdiğimiz bir site ekrana bir sürü popup penceresi açar ve sistemimizin kilitlenmesine kadar gidebilir. Firefox'ta bu da düşünülmüş; entegre bir popup engelleyici taşıyor. Girdiğiniz site popup penceresi açma teşebbüsünde bulunursa Firefox bunu engelliyor ve sağ alt köşesinde bir popup penceresini engellediğine dair uyarı veriyor. IE içinse bu tür bir özelliğin bir sonraki servis paketiyle getirileceği söyleniyor.



Popup pencerelerinin engellenip engellenmeyeceğini Tools>>Options altındaki Web Features bölümünden ayarlayabiliyorsunuz . Aynı yerden, popup açmasına izin vermek isteyebileceğiniz sitelerin listesini oluşturabiliyorsunuz .

Çok başarılı bulmasak da dosya indirme(download) yöneticisinden bahsetmek yerinde olur. Firefox bir de dosya indirme yöneticisi sahibi. Bununla Internet'ten indirdiğiniz dosyaları sınıflandırma şansına sahipsiniz. Bir dosya indirilirken programdan çıkmak istediğinizde size dosyanın indirilmekte olduğunu hatırlatan bir uyarı çıkıyor. Aynı zamanda yöneticinin dosya indirmeyi duraklatma ve devam ettirme fonksiyonu da var, fakat başarılı değil, duraklattığım her dosyanın indirilmesine devam edemedi. Dosya indirme yöneticisi belli bir performans artışı da sağlamıyor. Halihazırda Getright veya Flashget gibi bir dosya indirme aracı kullanıyorsanız onu bırakıp Firefox'unkine geçmenin bir anlamı yok. Birçok dosya indirici için Firefox entegrasyonu şansı var. Harici Download yöneticilerini/hızlandırıcılarını kullanmak isterseniz önce bu sayfadaki listeden kontrol etmeniz gerekiyor. Aşağıda dosya indirme yöneticisini iş başında görüyorsunuz.



Kullanım Rahatlığı

Firefox kullanım kolaylığı düşünülerek tasarlanmış. Bunu tarayıcının kendi içindeki arama fonksiyonlarında görebiliyorsunuz. IE gibi program penceresinin sol tarafına yerleştirebildiğiniz Geçmiş(History) ve Sık kullanılanlar bölümlerinde arama yapabilmeniz için bir alan var. Daha önceden ziyaret ettiğiniz sayfalardan birine geri gitmeniz gerektiğinde bu arama fonksiyonuyla istediğinize çok daha hızlı ulaşabiliyorsunuz. Aynı durum sık kullanılanlar için de geçerli; şişkince bir sık kullanılanlar listeniz varsa arama yapabilirsiniz.



Sayfa içerisinde aramak için de normal arama fonksiyonuna ek olarak iki kolaylık sağlanmış. Bir tanesi "/" tuşuyla aktifleştirilen Yazarken Metin Bulma(Find as you type text). bunu kullanarak direkt aramak istediğiniz metini yazıyorsunuz, Firefox oraya odaklanıyor. Daha da faydalı olan "Yazarken Bağlantı Bulma"(Find as you type link). Mantığı tıpkı "Yazarken Metin Bulma" fonksiyonu gibi, yalnız isminden anlaşıldığı gibi bağlantıları buluyor. Bağlantıya bir kez odaklandıktan sonra Enter ile açabilir, CTRL+Enter kullanarak yeni bir sekmeye gönderebilirsiniz. Bu şekilde mouse kullanmaya çok da gerek kalmadan temel düzeyde Internet gezintinizi tamamlayabiliyorsunu z.



İnternette arama için bir Google arama çubuğundan bahsetmiştik. Öntanımlı olarak Google olsa da, Firefox'un modüler yapısının izlerini burada da görebilirsiniz. Arama çubuğundaki simgeye tıklayınca açılan menüden "Add Engines(Arama Motoru Ekle)" girdisi sizi bir grup arama motoru arasından istediklerinizi seçip tarayıcınıza ekleyebileceğiniz bir sayfaya götürüyor. Resimde IMDB eklentisini kurduktan sonra "Flatliners" adlı filmi arattım.



Firefox'ta neredeyse herşeyin birer klavye kısayolu olması klavye fanatiklerinin hoşuna gidecek bir ayrıntı. Arama çubuğuna geçmek için CTRL+K, yeni sekme açmak için CTRL+T kombinasyonlarını kullanabilir, bir sekmeden diğerine zıplamak için CTRL+"Sekmenin numarası" şeklinde bir işlem yapabilirsiniz. IE'den alışkın olduğunuz klavye kısayolları da çoğunlukla işe yarayacaktır.

Firefox İçin Yeni Giysiler: Temalar(Themes)

Kişiselleştirme demişken temaları(themes) geçmek olmaz. Firefox standart görünümünde de sade ve şık duruyor, ancak kendinize daha uygun bir görüntü isterseniz bir miktar seçenek mevcut. Tabi ki Firefox'un yapısı gereği bunları Internet'ten indirmek durumundasınız. Karar verdiyseniz Tools>>Options yolunu izleyip "Themes" bölümüne giderek başlayalım.



Burada eğer yüklediyseniz daha önceden mevcut olan temaları seçip ayarlayabiliyorsunuz . Yeni bir tema indirmek içinse Get New Themes bağlantısına tıklamalısınız. Bu sizi yeni bir Firefox penceresinde tema ana sayfasına götürüyor, yani butiğe.



Burada temalardan örnek görüntülere bakıyoruz. Fareyle üzerlerine gelindiğinde büyüyüp kendini gösteren temalardan bir tanesini alıyoruz; resimde diğerlerinden büyük görüneni seçtim. Install'u tıklayınca bir onay penceresi geliyor.



Burada "Use this theme" kutucuğu işaretliyken onaylarsak bu temayı kurup kullanmaya başlayacağız. OK butonuna bastıktan kısa bir süre sonra Firefox kurulumu tamamlıyor ve değişikliğin etkili olması için kapatılıp yeniden açılması gerektiğini belirtiyor. Tekrar başlattığımızda yeni elbisesiyle karşımıza çıkıyor.



"Mor Firefox"u beğenmezseniz Tools>>Options altından istediğiniz zaman değiştirebilir veya başka bir tema yükleyebilirsiniz.

Firefox'u Kişiselleştirin

Firefox sadece en gereklilerle kuruluyor, ancak eklentiler ve özelleştirme imkanları çok büyük. Genişletmeler(Extens ions), kişiselleştirme konusunda Firefox'un çok güçlü bir özelliğini ortaya koyuyor. En basit haliyle gelen tarayıcıya ihtiyacınıza göre genişletmeler yükleyebiliyorsunuz, ve bu genişletmelerin sayısı oldukça fazla. Şu anda 150'den fazla genişletme hazır durumda. Bunlara ulaşmak için Tools>>Options altında Extensions'u seçmeniz ve orada "Get New Extensions" bağlantısına tıklamanız yeterli.



Bu işlemi yapınca yeni bir Firefox penceresi açılacak ve sizi genişletmeler sayfasına götürecektir. Buradan istediğiniz -ve belki de hiç aklınıza gelmeyen bazı- genişletmeleri bulup kurabilirsiniz.



Bir tavsiyede bulunalım: Tabwarning adlı genişletmeyi hemen yükleyin. Aksi takdirde Firefox pencerenizde kaç tane sekme olursa olsun kapatmak istediğinizde herhangi bir uyarı vermeden kapanacaktır. Bu genişletme 2 veya daha fazla sekmede çalışırken pencereyi kapatmadan önce uyarı verilmesini sağlıyor. Genişletmeyi bulup "install"a tıkladıktan sonra onaylayın.



Genişletmeler küçük dosyalar olduğu için yüklenmesi çok kısa sürüyor. Kurulumları oldukça basit; indirdikten sonra birkaç tıklamayla işi bitiriyorsunuz. Bazı genişletmeler için Firefox'u tekrar başlatmak gerekebiliyor. Genişetmelerle ilgili ayarlara yine Tools>>Options altından ulaşabilirsiniz.

İlk kurulum sonrasında Firefox'un örneğin PC Labs ana sayfasındaki bazı kısımları göstermediğini farketmiştik. Bunun için Flash eklentisini(plug-in) yüklemek gerekiyor. Netscape ile olan akrabalığı bu adımın kolaylıkla aşılmasını sağlıyor.



Firefox eklentiyi kurmak için size yardım ediyor. "Click here to get the plugin" yazan alana tıkladığınızda açılan pencerede Netscape'e gidip gerekli eklentiyi otomatik olarak arıyor ve gösteriyor.



Gösterilen sayfadaki bağlantıyı takip ederek eklentiyi kuruyorsunuz ve gezinmekte olduğunuz sayfaya dönüp, az önce "Click here to get the plugin" yazan yere bakıyorsunuz. Siz tıkladıktan sonra orası "After installing the plugin click here" haline gelmiş oluyor. Söylediği gibi tıklayınca, sayfayı bu defa eksiksiz olarak getiriyor. Bir eklentiyi kurmuş olduk böylece.



Büyüyünce Daha İyi Olacak

Mozilla Firefox genel olarak derli toplu bir görüntü çiziyor. Kullanıcıyı menüler, seçenekler ve objeler arasında boğmadan, hızlı, kolay ve genişletmelerle bir o kadar da esnek bir kullanım amaçlanmış, ve bu amaca da büyük oranda ulaşılmış. Ancak bazı sitelerde yaşanan sorunlar, daha doğrusu ortalıkta sadece Internet Explorer düşünülerek tasarlanmış siteler olması, Firefox'un sistemdeki tek tarayıcı olmasını engelliyor.

Güvenlik konusunda birden fazla avantajı var Firefox'un. Açık kaynak kod modeliyle geliştirilen bir program olması, hataların ve açıkların daha hızlı tespit edilerek kapatılmasını sağlıyor. Internette bir makalede "Microsoft işletim sistemini Bruce Springsteen'in albüm çıkarmasından daha az güncelliyor, bu yüzden IE güncelleştirmeleri sık rastlanan birşey değil" anlamında bir cümle okumuştum, ki buna katılıyorum. İkinci güvenlik avantajı ise "niyeti bozmuş" kodların daha çok IE'yi hedef alması.

Firefox doğal olarak sistemde daha önceden kuruluysa Netscape ve Mozilla'nın ayarlarını alabiliyor. Aynı şekilde IE'nin Sık Kullanılanlarını da Firefox'a aktarabiliyorsunuz. Geçişte sorun yaşamanız pek ihtimal dahilinde değil yani.

Genişletmeler kurmak biraz açken süpermarkete gitmeye benziyor. İhtiyacınız olan bir genişletmeyi ararken birden alakasız bir genişletmeyi indirip kurabiliyorsunuz. Şahsen önceden bahsettiğim Tabwarning genişletmesini ararken dayanamayıp iki tane fazladan genişletme kurdum. Genişletme fikrini ne kadar sevdiysem de bir uyarı yapmadan geçemeyeceğim: Ne kadar çok parça eklerseniz bug çıkma olasılığı o kadar artar.

Gözönünde bulundurulması gereken en önemli nokta ise Firefox'un henüz bir "Technology Preview" olarak nitelendirilmesi. Şu anda hala 0.8 sürümünde; 1.x sürümlerine yazın başlanacağı söyleniyor. Bu yüzden Mozilla bile sitede Firefox'un birçok durum için yeterli olmasına rağmen 1.0 öncesi sürüm olduğunu, bu yüzden kritik işler için güvenilmemesini öneriyor. Bu haliyle bile 4 yaşında piyano çalan çocukları andırıyor Firefox.

Ek olarak, arabirimin İngilizce olduğunu, henüz Türkçe desteğinin olmadığını da not olarak eklemek gerekiyor. Internet Explorer ile Türkçe arabirime alışmış ve İngilizcesi yeterli olmayan kullanıcılar sorun yaşayabilirler. İleride Türkçe dil desteğinin de geleceğini ekleyelim.

Editör olarak, kesinlikle denemenizi öneriyorum. Büyük çoğunluğun dial-up bağlantı kullandığı, ekonomik durumu nedeniyle çok yüksek sistem kaynaklarına sahip olmayan makineleri kullanan insanların azımsanmayacak sayıda olduğu ülkemizde Firefox çok güçlü bir alternatif ve büyüdüğünde de oldukça başarılı olacak.

[hypanis]

sagolasın elelrıne saglık.......şahane paylaşım olmuş..........