Varisler

[»Đ!ѕну2ρα¢«]

Varis nedir, belirtileri nelerdir?

Varis, venlerin (toplardamarlarýn) geniþleyerek ve kývrýlarak cilt yüzeyinde belirgin hale gelmesidir. Gebelikte varisler sýklýkla bacaklarda meydana gelirler. Ancak çok ileri durumlarda vulvada da (genital bölgenin dýþtan görünen kýsmý) ortaya çýkabilirler. Anüs ve rektumda (kalýnbarsaðýn son kýsmý) ortaya çýkan varisler ise hemoroid (basur) adýný alýrlar ve ayrý bir baþlýk halinde inceleneceklerdir.

Varisler sýklýkla kalýtsaldýr ve ilk gebelikte varis geliþimi daha az görülmesine karþýn gebelik sayýsý arttýkça varis ortaya çýkma olasýlýðý ve varislerin þiddeti artar.

Neden varis oluþur?

Venler (toplardamarlar), vücuttan kaný kalbe geri götüren yapýlardýr. Arterler (atardamarlar) kaný kalbin kasýlmasýyla pompalarlarken venler kaný baþka yöntemlerle kalbe geri götürmek durumundadýrlar. Genellikle arter ve venler vücutta birbiriyle "sýrt sýrta vermiþ" þekilde bulunurlar ve kalp kaný atardamarlarda ileriye doðru pompaladýkça, ortaya çýkan dalgalanma toplardamar içindeki kaný kalbe doðru götürür. Bunu saðlayan mekanizma toplardamarlarýn yapýsýnda bulunan kapakçýklardýr. Bu kapakçýklar kanýn yalnýzca bir yönde, kalbe doðru akmasýna izin verirler ve böylece kanýn geriye kaçýþýný önlerler. Baþta bacaklar olmak üzere vücudun kaslý bölgelerinde bulunan toplardamarlar kaslarýn kasýlmasýyla oluþan itici güç ve kapakçýklarýn geri kaçýþý engellemesi sayesinde kaný kalbe doðru götürtürler. Ýþte varislerde temel patoloji (bozukluk) bu kapakçýklarýn iþlevlerini yitirmiþ olmasýdýr. Böylece kan geriye daha kolay kaçmakta, bu kaçýþ belli bir bölgede kanýn göllenmesine yol açmakta ve göllenen kan damarýn yapýsýný ve þeklini bozarak damarýn ciltten görülür hale gelmesine neden olmaktadýr. Varisler cilt yüzeyinde mavi, ileri derecede kývrýmlý, dokununca içlerinde kan olduðu kolaylýkla hissedilen ve ileri durumlarda aðrýlý olan damar yapýlarýdýr.

Ailesinde varis öyküsü olan anne adaylarýnda varisler daha sýklýkla ve çoðunlukla ilk gebelik esnasýnda da ortaya çýkarlar. Her gebelikte ortaya çýkan varisler önceki gebeliðe göre daha þiddetlidir. Varisler gebelikte sýklýkla önce baldýrlarda ve diz arkasýnda ortaya çýkar. Diðer ortaya çýkma yerleri bacaklar ve vulvadýr. Vulva varisleri bacak varislerine göre daha ender görülür.

Varisler büyüdükçe yaptýðý þikayetler artar. Aðrý, bacakta dolgunluk hissi ve estetik bozukluklar en sýk yaptýklarý þikayetlerdir.

Anne adaylarýnýn yaklaþýk %15'inde gebelik döneminde varis ortaya çýkar. Bunlarýn önemli bir kýsmý gebelik bittikten sonra kendiliðinden kaybolur.

Gebelik neden varis ortaya çýkmasýný kolaylaþtýrýr?

Gebelikte, büyüyen bebeðin ihtiyaçlarýný karþýlamak için kan hacmi belirgin bir þekilde artar. Dolaþýmda daha fazla kan bulunduðundan özellikle bacaklarda kanýn göllenmesi kolaylaþýr. Toplardamarlarýn kapakçýk mekanizmasý kaný kalbe doðru pompalamada yeterince baþarýlý olamaz. Bu da cilt yüzeyindeki venlerin belirginleþmesine ve belli bir süre sonra varisleþmesine neden olabilir. Ek olarak büyüyen uterusun ana toplardamarlara yaptýðý baský toplardamarlardaki göllenmeyi artýrýr. Böylece vücudun alt taraflarýndaki toplardamarlarda kan akýmý yavaþlar, kan göllenir ve bacaklar ve vulvada varisler, anüste ise hemoroidler ortaya çýkabilir. Gebelikte artan miktarlarda salgýlanan progesteron hormonunun damar düz kaslarý üzerindeki gevþetici etkisi varis oluþumunu daha da kolaylaþtýrýr.

Ne yapýlabilir?
Varisleriniz þiddetliyse sabahlarý kalktýðýnýzda belinize kadar gelen ve bacaklarýnýzý hafifçe sýkarak destekleyen bir çorap kullanabilirsiniz. Bu çoraplarýn özellikle varis için üretilmiþ olanlarý da vardýr ve bunlar bacaklarda kanýn göllenmesini nispeten önler.

Uzun süre oturmak ve özellikle de bacaklarý çaprazlaþtýrarak oturmak kan akýmýný yavaþlatýr ve varis oluþumunu kolaylaþtýrýr. Yine otururken sandalyenizin baldýrýnýza temas etmesi ("burayý kesmesi" anlamýnda) dolaþýmý yavaþlatarak varis oluþumunu kolaylaþtýrabilir. Otururken bacaklarýnýzý yüksekte tutmanýz ve uyurken de bacaklarýnýzýn altýna yastýk koyarak yükseltmeniz varis oluþumunu bir derece engeller.

Uzun süre ayakta kalmaktan kaçýnmalýsýnýz. Kendinize her fýrsatta oturma þansý yaratmalý ve mümkünse elde ettiðiniz her oturma fýrsatýnda yarým saat boyunca ayaklarýnýzý yükselterek oturmalýsýnýz.

Yürüyüþ bacak kaslarýnýzý çalýþtýrýr. Bacak kaslarýnýz çalýþtýðýnda bacaklarýnýzdaki toplardamarlarýn kalbe doðru hareketi kolaylaþýr. Düzenli yürüme alýþkanlýðý edinirseniz varis oluþma riskinizi ve oluþan varislerin þiddetini önemli derecede azaltabilirsiniz.

Özellikle büyük varisler þiddetli darbelerle yýrtýlabilir. Çok ender görülen ve kan kaybýna yol açabilen bu durumu önlemek için varis olan bölgelere darbe gelmesinden (çarpmalar) kaçýnýlmalýdýr.

Elastik bandaj þeklinde olan varis çoraplarýnýn piyasada çok çeþitli þekilleri mevcuttur. Bunlar hem bacaðý sýkma açýsýndan daha farklý olabilir, hem de yükseklikleri yalnýzca dizkapaðýna kadar veya belinize gelecek yükseklikte olabilir. Bu çoraplarý seçerken doktorunuza danýþmalýsýnýz.

Tedavide son zamanlarda bitkisel kaynaklý olan ve gebeliðin ilk üç ayýndan sonra kullanýmýnda bir sakýnca olmadýðý düþünülen tablet þeklinde bazý ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçlar doktor önerisine göre uygun dozlarda kullanýlabilir.

Gebelikten sonra varisler genellikle birkaç haftada kaybolur. Ancak özellikle çok doðum yapmýþlarda ve / veya ailevi eðilimi olanlarda varisler doðumdan sonra da kaybolmayabilir. Bu durumda lazer, ameliyatla damarlarýn çýkarýlmasý, enjeksiyonla damarlarýn devre dýþý býrakýlmasý yöntemlerinden biri uygulanabilir.

Gebelikte varis ameliyatý genellikle yapýlmaz. Ancak belirtilerin çok þiddetli olduðu (aðrý, varis yýrtýlmasý gibi) durumlar da uygun bir cerrahi yöntemle tedavi yapýlabilir.

Vulva varisleri normal doðumu engeller mi?

Vulvadaki varisler normal doðum için genellikle bir engel teþkil etmezler. Böyle durumlarda epizyotomi ("dikiþli doðum") kanama miktarýný artýrabileceðinden mümkün olan durumlarda epizyotomi uygulamasýndan kaçýnýlýr, ancak epizyotomi yapýlmamasý geniþ bir yýrtýða yol açma riski varsa, epizyotomi de damarlarýn nispeten daha az yoðun olduðu bir bölgeye açýlýr.