5. SINIF DERSLERİ

[Anektod]

ÜNİTE I: CANLILAR VE DOĞAYLA ETKİLEŞİMLERİ

MİKROSKOP YAPISININ TANITILMASI

HAZIRLIK SORULARI:
1-Mikroskop ne işe yarar? Araştırınız.
2-Mikroskop çeşitleri nelerdir? Nerelerde kullanılır?
Mikroskop genel anlamda gövde kolu ve alt kaide olmak üzere iki kısımdan oluşur.

Bütün diğer parçalar bu iki parça üzerine yerleştirilir.

Mikroskopların hareketli bir nesne tablası vardır. Bu nesne tablası kaba ve ince ayar
kontrol düğmeleri ile aşağı ve yukarı hareket ettirilebilir.Lam ve lamel( preparat ) iki nesne klipsinin
altına gelecek şekilde nesne tablasının üzerine yerleştirilir.
45 derece açılı tüpün üst kısmında değiştirilebilir bir oküler bulunmaktadır. Alt kısmında ise objektiflerin sabitlendiği bilye yataklı ve dört objektif yuvalı hareketli bir revolver
vardır. Bir mikroskobun büyütmesi şu şekilde hesaplanır:

MİKROSKOP BÜYÜTMESİ= OKÜLER X OBJEKTİF

(Örneğin oküler 5x, objektif 40x olan bir mikroskobun büyütmesi = 5 X 40 = 200 olur.)
Mikroskopta aydınlatma bir tarafı düzlem/ iç bükey ayna ve tablanın altındaki iris diyafram
İle yapılmaktadır.
Mikroskopta inceleme esnasında yapılması gerekenler şunlardır:
( Görüntünün odaklanması )
1-Preparatı ( lam ve lameli ) nesne tablasının üzerindeki sıkıştırma klipslerinin altına yerleştirin.
2-Her zaman için en düşük büyütme seviyesi olan objektif ile çalışmaya başlayın.
3-Kaba ayar düğmesi ile nesne tablasını en üst seviyeye çıkartıncaya kadar tablanın kenarına bakın.
4-Daha sonra tüpe bakarak preparattaki görüntü belirinceye kadar kaba ayar düğmesini aşağıya
doğru çevirin.
5-Kaba ayar yapıldıktan sonra ince ayar düğmesi ile keskin bir görüntü alıncaya kadar ayar yapın.
6-Büyütmeyi arttırmak için hareketli revolveri saat yönünde çevirerek ve her objektif değişikliğinde
sadece ince ayar düğmesini ayarlayarak görüntüyü odaklayabilirsiniz.
7-Her büyütmede ışığa gereksinim artacağından iris diyafram daha fazla açılmalıdır.

Mikroskop kullanımından sonra dikkat edilmesi gereken hususlar:
1- Mikroskop sadece gövde kolu üzerinden tutulmalı ve taşınmalıdır.
2-Objektifi tüpteki oküler ile birlikte en düşük büyütme seviyesine getirip bırakınız.
3-Aydınlatma sistemini kapatmayı unutmayınız.
4-Toz, mikroskop ve optik aksamın en kötü düşmanıdır. Bu nedenle mikroskobun hassas iç bölümlerine tozun girmesini engellemek için herhangi bir objektifi veya oküleri kesinlikle mikroskop üzerinden çıkartmayınız.
5-Eğer mikroskobun gövdesi ve tablası tozlu ise, tozun silinmesi için yumuşak pamuklu bez parçası kulanınız.
6-Tüm bu işlemlerden sonra artık mikroskobu koruma örtüsüyle örtebilirsiniz. (veya çantasına yerleştirebilirsiniz . )

[Anektod]

PROTİSTALARIN İNCELENMESİ
Deneyin Amacı: Sularda yaşayan bir hücreli canlıların mikroskopla incelenmesi
Hazırlık Soruları:
1: Havuz, göl ve birikinti sularının içilmesinin ne gibi tehlikesi vardır? Araştırınız.
2: Sıtma ve Dizanteri hastalıklarının sebeplerini tartışınız.
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1- birikinti veya akvaryum suyu
2- kavanoz ve kapağı
3- çürümüş maydonoz veya marul yaprağı
4- ot
5- mikroskop
6- lam ve lamel
7- damlalık
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1-Temiz kavanozun yarısına kadar Akvaryum suyundan koyup içine ot, çürük maydonoz yaprağı koyup kapağını kapatıp loş (az ışıklı) bir ortamda 4-5 gün bekletiniz.
2-Bu sürenin sonunda kavanozdaki sudan birkaç damla alıp lam üzerine damlatınız ve lameli üzerine kapatınız. Mikroskopta inceleyiniz.










Deney Sonucu:
Mikroskopta bir hücreli canlıların çoğalmasını görebiliriz.
Teorik Bilgi:
Bir hücreden meydana gelen Protistalar sularda yaşarlar, mikroskopla görülebilirler. Basit yapılı olmalarına rağmen çok hücrelilerde görülen hayatsal faaliyetlerin tümünü yaparlar. Bölünerek veya sporla çoğalırlar. Hareketlerini sağlayan sil, kamel ve yalancı ayak gibi organelleri vardır.

[Anektod]

HAVA OLAN YERE SU GİREMEZ
Deneyin amacıereceli silindire hapsedilen havanın yerine suyun girmediğini görmek.
Hazırlık Sorusu:
Bir su bardağını ters çevirip içi su dolu büyük bir kaba daldırdığınızda bardak su almaz. Nedenlerini araştırınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.beherglas
2.dereceli silindir
3.mantar tıpa
4.su
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Beherglasa yarıdan biraz fazla su doldurunuz.
2.Su üzerine mantar tıpayı bırakınız.
3.Dereceli silindiri ağız kısmı aşağıya gelecek şekilde ve mantarı içinde kapsayacak şekilde suya dik olarak daldırınız.
4.Dereceli silindiri beherglas içinde aşağıya doğru batırırken mantarın durumunu gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Dereceli silindiri suya daldırdığınızda, mantarın dereceli silindir üzerinde yükselmediğini görürsünüz. Bu olay, dereceli silindir içindeki havanın, suyun girmesine engel olduğunu gösterir.
Teorik Bilgi:
Dereceli silindiri ters çevirip su içine dik olarak batırdığımızda dereceli silindirdeki havanın basıncı suyun yaptığı basınçtan fazla olduğu için dereceli silindir içine su dolmaz. Çünkü hava bir yer kaplar ve aynı anda onun yerini diğer bir madde (su) dolduramaz.

[Anektod]

ÜNİTE II: SES VE IŞIK
A. SES
1. Titreşen Cisimler Ses Üretir; Üretilen Ses Bulunduğu Ortamda Yayılır

DİYAPAZON VE KUTUSU

Deneyin Amacı: Sesin cisimlerin titreşmesinden meydana geldiğini görmek.
Hazırlık Soruları:
1.Sesin nasıl oluştuğunu araştırınız.
2.Saz telini çekip bıraktığınızda neler gözlersiniz? Araştırınız.
Kullanılan Araç Ve Gereçler:
diyapazon ve tokmağı
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1.Diyapazonu kutusundan çıkarınız ve tokmağı ile vurunuz.
2.Diyapazonu rezonans kutusundaki yerine yerleştirip, tokmağı ile vurunuz.
3.Meydana gelen sesleri karşılaştırınız.
Deney Sonucu:
Diyapazonu kutusundan çıkarıp, tokmağı ile vurduğunuzda diyapazon çatalının titreşmesi sonucu sesi duyarsınız. Ancak diyapazonu kutusuna yerleştirip, tokmağı ile vurduğunuzda meydana gelen ses daha şiddetlidir. Çünkü diyapazonla beraber rezonans kutusu da ses verir.
Teorik Bilgi:
Ses çıkaran her madde veya cisim bir ses kaynağıdır. Diyapazon, trampet, flüt, mandolin, gitar .... birer ses kaynağıdır.
Ses kaynaklarının titreşmesi sonucu ses oluşur. Titreşim, bir cismin ileri geri gidip gelme hareketidir. Ses veren her şey titreşir. Ses veren cisimler esnektir. Esnek olmayan cisimler titreşemez.

[Anektod]

SES VEREN DİYAPAZON TİTREŞİR
Deneyin Amacı: Ses veren diyapazonun titreştiğini görmek.
Hazırlık Sorusu:
Gök gürlediğinde camdaki titreşimin sebebi nedir? Araştırınız.
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1.diyapazon ve tokmağı
2.su dolu beherglas
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1.Diyapazon tokmağı ile vurarak titreştiriniz ve uçları beherdeki suya hafifçe değdiriniz.
2.Sonucu gözleyiniz.
Deney Sonucu:
Diyapazonun uçlarını suya değdirdiğimizde suyu zerrecikler halinde etrafa sıçrattığı görülür. Bu da bize ses veren diyapazonun titreştiğini gösterir.
Teorik Bilgi:
Ses veren cisimler titreşir. Titreşme hareketi çok hızlı olursa bu titreşimi gözümüzle fark edemeyiz.
Titreşim hareketi etrafa dalgalar halinde yayılır. Ses dalgaları havada her tarafa doğru dairesel olarak yayılır. Ses veren kaynakların titreşim hareketleri havada dalgalar halinde yayılarak kulağımıza gelir ve kulak zarını titreştirir. Böylece sesi duymuş oluruz.