4. SINIF DERSLERİ

[Anektod]

CAM BORUDAN ÇIKAN HAVANIN ALEVİ ÜFLEMESİ
Deneyin amacı:Basınçlı olarak dışarı çıkan havayı yanan bir mum alevine tutarak, görünmeyen havaya iş yaptırmak suretiyle, görünür yada anlaşılır duruma getirme.
Hazırlık Soruları:
Bisiklet pompasını yavaş ve hızlı ittiğinizde neler gözlemlersiniz? Tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.tabanı kesik şişe
4.kısa düz cam boru
7.su
10.plastik levha
2.plastik hortum
5.tek delikli lastik tıpa
8.mum
3.ucu çekilmiş düz cam boru
6.beherglas (900ml)
9.kibrit
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Tek delikli lastik tıpaya kısa düz cam boruyu takınız.
2.Tıpayı tabanı kesik şişeye takınız.
3.Lastik hortumun bir ucuna kısa cam boruyu, diğer ucuna da ucu çekik cam boruyu takınız.
4.Mumu yakarak plastik levha üzerine tutturunuz.
5.Tabanı kesik şişeyi su dolu kovaya daldırırken, parmağınızla ucu çekilmiş cam borunun ağzını kapatınız. Parmağınızı mumun fitil kısmına yaklaştırınız.
6.Ucu çekilmiş cam borunun ağzından parmağınızı çekerek mum alevinin durumundaki değişikliği gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Şişe kovaya daldırıldıkça suyun havayı sıkıştırmasından dolayı havayı dışarı çıkmaya zorlayacaktır. Şişe içindeki hava, ucu çekilmiş cam borudan tazyikle çıkarak yanmakta olan mum alevini yana doğru eğer ya da söndürebilir. Buna sebep tabanı kesik şişenin içine giren su havayı iterek ucu çekilmiş cam borudan tazyikli hava çıkmasıdır.
Teorik Bilgi:
Havanın çıkış hızını etkileyen faktörler kabın büyüklüğü, borunun kesiti ve pistonun hareket hızıdır.

[Anektod]

ŞİŞEN BALON İÇİNDE HAVA VARDIR
Deneyin amacı:Balonun şişmesine neden olan etkinin hava olduğunu ve bir yer kapladığını görmek.
Hazırlık Soruları:
1.İnsanlar soluk aldıklarında neden akciğerleri şişer? Araştırınız.
2.Hava canlılar için neden önemlidir? Tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.balon
2.ip
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Balonu şişiriniz ve ağız kısmını ip yardımıyla bağlayınız.
2.Balonu avuçlarınız arasına alarak sıkıştırmaya çalışınız ve sonucu gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Balon içine üflenen hava, balonun şişmesine neden olur. Balonu avuçlarınız arasına alıp sıkıştırdığınızda, balonun avucunuza bir etki yaptığını hissedersiniz. Ayrıca balonun sıkıştırılma sonucu şeklinin değiştiği görülür. Bu da balon içindeki havanın varlığını ve bir yer kapladığını gösterir.
Teorik Bilgi:
Yeryüzünü saran ve canlılar için gerekli olan hava gazlardan ve su buharından oluşur. Canlılar solunum yaparken bu havadan yararlanır. Suda yaşayan canlılar ise suda erimiş halde bulunan havadan yararlanırlar.

[Anektod]

BOŞ GÖRDÜĞÜNÜZ KAPLAR HAVA DOLUDUR
Deneyin amacı:Boş olarak görülen cam balon içerisinde hava olduğunu görmek.
Hazırlık Soruları:
Yanan bir mumu önce ağzınızla üfleyin sonrada pipet yardımıyla üfleyiniz. Her iki durumda nasıl bir fark gözlediniz? Nedenlerini tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.cam balon (100 ml)
4.ucu çekik kıvrık cam boru
7.mum
2.çift delikli lastik tıpa
5.plastik levha
8.su
3.plastik huni
6.dereceli silindir
9.kibrit
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Lastik tıpanın deliklerine plastik huniyi ve ucu çekik kıvrık cam boruyu takınız.
2.Lastik tıpayı cam balonun ağzına sıkıca yerleştiriniz.
3.Plastik levha üzerine mumu tutturunuz ve yakınız.
4.Kıvrık cam borunun uç kısmına yanan mumun fitil kısmını yaklaştırınız.
5.Dereceli silindire su koyunuz ve plastik huniye dökünüz.
6.Su huniden cam balon içine akarken, mum alevini gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Su cam balona dolarken, cam balon içindeki hava ucu çekik kıvrık cam borudan tazyikli çıkar ve mum alevini üfler. Bu deney bize boş gibi görünen kaplarda da hava olduğunu gösterir.
Teorik Bilgi:
Boş bir kaba su koyarken hava tahliye borusunun çapı ve suyun akışı çıkan havanın tazyikini etkiler ayrıca suyun kaba akma hızı tahliye borusunun çapına bağlıdır.

[Anektod]

CAM BORUDAN DÖKÜLMEYEN SU
Deneyin amacı:Bir maddenin yerini boşaltmadan , yerine ikinci bir maddenin giremeyeceğini görmek.
Hazırlık Soruları:
1.Dolmakaleme mürekkep şişesinden mürekkep nasıl çekeriz? Tartışınız.
2.Damlalıkla sıvı ilaç damlatılışını gözlediniz mi? Gözlemlerinizi tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.dereceli silindir
2.iki ucu açık düz cam boru
3.damlalık
4.mürekkep
5.su
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Dereceli silindire su doldurunuz.
2.Damlalıkla bir damla mürekkebi dereceli silindirdeki suya damlatınız.
3.İki ucu açık düz cam boruyu bir ucu açık ve dik olarak şekildeki gibi dereceli silindir içindeki suya daldınız ve açık ucu parmağınızla kapatıp dereceli silindirden çıkarınız. Cam boru içinde sıvıya daldırdığınız yükseklikte mürekkepli suyu gözleyiniz.
4.Bu defa cam borunun bir ucunu parmağınızla kapatıp dereceli silindir içindeki sıvıya daldırınız. Yine parmağınızı açmadan sudan çıkarınız ve cam boru içinde sıvı olmadığını gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Deneyin ilk kısmında cam boru içindeki havayı, dereceli silindirdeki su itmiş ve borunun açık ucundan terk etmiştir ve boşalan hava kadar yerine su girmiştir. Dereceli silindiri parmağımızı kapatarak çıkarttığımızda cam boruyu terk eden hava miktarını da görmüş olursunuz. Suyun havayı itmesinin nedeni ise suyun ve açık hava basıncını etkisidir. Cam borunun üst kısmında yine hava hapsolmuştur.
Deneyin ikinci kısmında cam borunun ucunu kapatıp sıvıya daldırdığınızda cam boru içinde hava sıkışır ve cam boruyu terk etmediğinden yerine su giremez. Yani cam borudaki havanın basıncını suyun basıncı yenememiştir.
Teorik bilgi:
Bir kaba bir madde koyabilmek için o kabın boş olması gerekir. Bir kap boş gibi görünse de onun içinde hava vardır ve o havayı boşaltmadan kaba başka bir madde doldurulamaz. Çünkü iki madde aynı anda ve aynı yerde bulunamaz.

[Anektod]

HAVASIZ YERDE YANMA OLMAZ
Deneyin amacı:Havadaki oksijenin yanma olayındaki etkisini görmek.
Hazırlık Soruları:
1.Kibrit çöpünün veya kağıt parçasının yanması nasıl oluşur? Tartışınız.
2.Kapalı bir ortamda yanma neden kısa sürer? Araştırınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.mum
2.tabanı kesik şişe
3.plastik levha
4.delikli lastik tıpa
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Mumu yakınız ve bir plastik levha üstüne tutturunuz.
2.Tabanı kesik şişenin ağzına deliksiz lastik tıpayı geçiriniz.
3.Tabanı kesik şişeyi yanan mumun üzerine kapatınız ve sonucu gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Tabanı kesik şişe içindeki mum alevinin küçüldüğünü ve kısa bir süre sonra söndüğünü görürsünüz. Çünkü tabanı kesik şişe içindeki havanın oksijeni bitmiştir.


Teorik bilgi:
Havanın içinde bulunan %21 oranındaki oksijen canlı varlıkların yaşamasını ve ateşin yanmasını sağlar. Çünkü oksijen gazı yanıcı bir özelliğe sahiptir. Hava içindeki oksijen miktarı azaldığında yanma olayı da yavaşlar. Oksijen tükendiğinde yanma olayı da sona erer.