4. SINIF DERSLERİ

[Anektod]

HAVA BİR YER KAPLAR
Deneyin Amacı:Boş sanılan cam balonun gerçekte hava ile dolu olduğunu görmek.
Hazırlık Soruları:
Boş kolonya şişesine huni ile kolonya doldurmaya çalışın. Neler gözlemlersiniz. Nedenlerini tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.huni
3.tek delikli lastik tıpa
5.dereceli silindir
2.cam balon
4.iki delikli lastik tıpa
6.su
Deney Düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Huniyi tek delikli lastik tıpaya geçiriniz. Daha sonra lastik tıpayı da cam balonun ağzına geçiriniz.
2.Dereceli silindir içine su doldurunuz ve bu suyu huniye dökünüz. Sonucu gözlemleyiniz.
3.Bu defa cam balon ağzındaki tıpayı gevşetiniz ve sonucu gözlemleyiniz.
4.Deneyi bu kez çift delikli lastik tıpa kullanarak tekrarlayınız. Çift delikli lastik tıpayı cam balon ağzına geçiriniz. Deliklerden birine huniyi yerleştiriniz. Diğer deliği parmağınızla kapatarak huniye su dökünüz ve suyun akmadığını gözleyiniz. Parmağınızı delikten çekiniz ve suyun balon içine aktığını gözleyiniz.

Deneyin sonucu:
İlk durumda suyun huniden cam balon içine akmadığını görürsünüz. Ancak tıpayı gevşettiğinizde balon içindeki hava dışarı çıkacağından yerine suyun cam balona aktığını görürsünüz.Tıpayı tekrar sıkıştırdığınızda ise suyun yine akmadığını görürsünüz.

Teorik Bilgi:
Çevremizi saran havanın belirli bir şekli, rengi ve kokusu yoktur. Bulunduğu ortamı doldurarak onun şeklini alır. Bir kaba hapsedilen havayı boşaltmadığımız sürece, onun yerini başka bir madde alamaz. Yani iki madde aynı anda ve aynı yerde bulunamaz.
Kaba hapsedilen havanın bir kısmı veya tamamı boşaltılırsa, çıkan hava kadar yere başka bir madde (örneğin su) girer.

[Anektod]

SUYA DALDIRILAN DERECELİ SİLİNDİR İÇİNDEKİ BİR CİSİM ISLANIR MI?
Deneyin amacı:Suya daldırılan dereceli silindir içindeki bir cisme suyun değmediğini gözlemek.
Hazırlık Soruları:
Boş bir pet şişeyi ağız kısmı aşağıya gelecek şekilde suya dik olarak daldırdığınızda içine su girer mi? Tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.su dolu beherglas
2..dereceli silindir
3.yumuşak kağıt veya pamuk
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Dereceli silindir içerisine (ağız kısmına yakın) kağıt veya pamuğu yan yüzeylere tutunacak şekilde yerleştiriniz.
2.Dereceli silindirin ağzı aşağıya gelmek üzere su dolu beherglasın içine daldırınız.
Deneyin sonucu:
Suyun dereceli silindir içinde yükselmediğini görürsünüz. Bunu somut olarak dereceli silindir içindeki kağıdın ıslanmadığından da anlayabilirsiniz.
Bunun sebebi; dereceli silindir içindeki havanın varlığıdır. Hava çıkmadığı sürece dereceli kaba su giremez.
Teorik Bilgi:
Bir maddenin kapladığı yeri aynı anda ikinci bir madde dolduramaz. Hava bir maddedir ve havayı boşaltmadığınız sürece yerine başka bir madde (su) giremez.

[Anektod]

DERECELİ SİLİNDİR İÇİNDE HAPSEDİLEN HAVA
Deneyin amacı:Suda yan yatırılan dereceli silindir içindeki hava kabarcıklarının çıkışını görmek.
Hazırlık Sorusu:
Boş kovaya havuzdan su doldurmak için kovayı niçin dik olarak değil de yan yatırırız? Nedenlerini araştırınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.su dolu beherglas
2.dereceli silindir
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Dereceli silindiri ağız kısmı aşağı ve dik olacak şekilde su dolu beherglasa daldırınız.
2.Dereceli silindiri yana doğru yatırınız. Her iki durumda da sonuçları gözlemleyiniz.

Deneyin sonucu:
Dereceli silindir suya dik olarak daldırıldığında dereceli silindir içindeki hava hapsedildiğinden su girişi olmaz. Ancak dereceli silindir su içinde yan yatırıldığında dereceli silindirin su yüzeyine yakın olan kısmından kabarcıklar halinde hava çıkışı olur. Buna sebep dereceli silindir içinde hapsedilen havanın bir kısmı suy üzerine yakın olan kısımda açık hava basıncını yenerek dışarı çıkar. Çıkan hava kadar yere ise su girer.
Teorik bilgi:
Bir kap içerisinden boşalan hava miktarı kadar yerine başka bir madde (su) dolar.

[Anektod]

HAVASIZ YERE SU DOLAR
Deneyin amacı:Havası emilen dereceli silindirin içerisine ani olarak suyun dolmasını görmek.
Hazırlık Sorusu:
Pipetle meyve suyu içerken neler gözlemlersiniz? Tartışınız?
Kullanılan araç ve gereçler:
1.beherglas
2.dereceli silindir
3.plastik hortum
4.su
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Plastik hortumun bir ucunu dereceli silindirin tabanına değecek şekilde içine geçiriniz.
2.Beherglasa yarıdan biraz fazla su doldurunuz.
3.Dereceli silindiri ters çevirerek su içine dik olarak batırınız.
4.Dereceli silindirin tabanından bastırınız.
5.Hortumun açıkta kalan ucunu ağzınıza alıp, dereceli silindir içindeki havayı eminiz. Sonucu gözlemleyiniz.
6.Bu defa hortumun aynı ucundan hava üfleyiniz ve sonucu gözlemleyiniz.

Deneyin sonucu:
1.Dereceli silindirdeki havayı emerek boşalttığınızda dereceli silindir içine su kendiliğinden dolar.
2.Plastik hortumdan dereceli silindir içine hava üflediğinizde bu defa dereceli silindir içindeki su boşalır ve yerine hava dolar.
Teorik Bilgi:
Havasını boşalttığımız kabın içerisine açık hava basıncı etkisiyle su dolar.

[Anektod]

HAVA OLAN YERE SU GİREMEZ
Deneyin amacıereceli silindire hapsedilen havanın yerine suyun girmediğini görmek.
Hazırlık Sorusu:
Bir su bardağını ters çevirip içi su dolu büyük bir kaba daldırdığınızda bardak su almaz. Nedenlerini araştırınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.beherglas
2.dereceli silindir
3.mantar tıpa
4.su
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Beherglasa yarıdan biraz fazla su doldurunuz.
2.Su üzerine mantar tıpayı bırakınız.
3.Dereceli silindiri ağız kısmı aşağıya gelecek şekilde ve mantarı içinde kapsayacak şekilde suya dik olarak daldırınız.
4.Dereceli silindiri beherglas içinde aşağıya doğru batırırken mantarın durumunu gözleyiniz.
Deneyin sonucu:
Dereceli silindiri suya daldırdığınızda, mantarın dereceli silindir üzerinde yükselmediğini görürsünüz. Bu olay, dereceli silindir içindeki havanın, suyun girmesine engel olduğunu gösterir.
Teorik Bilgi:
Dereceli silindiri ters çevirip su içine dik olarak batırdığımızda dereceli silindirdeki havanın basıncı suyun yaptığı basınçtan fazla olduğu için dereceli silindir içine su dolmaz. Çünkü hava bir yer kaplar ve aynı anda onun yerini diğer bir madde (su) dolduramaz.