8. SINIF DERSLERİ

[Anektod]

BİR MIKNATISLA ELEKTRİK AKIMI ELDE EDİLEBİLİR Mİ?

DENEYİN AMACI: Bir mıknatıs ve bobin yardımıyla elektrik elde etmek, indüksiyon akımı kavramak.
HAZIRLIK SORULARI:
Kapalı devre halinde bulunan bir iletkende elektronları çift yönlü hareket ettirerek sürekli bir elektrik akımı elde edebilir miyiz? Tartışınız.
KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:
1.ampermetre
2.800 sarımlı bobin (2 adet)
3.mıknatıs
4.bağlantı kablosu
DENEY DÜZENEĞİ:

DENEYİN YAPILIŞI:
1-Şekilde görülen devreyi kurunuz.
2-Mıknatısı bobin içerisine daldırınız, ampermetre bir yöne sapar ve eski halini alır.
3-Bu defa mıknatısı bobin içerisinden hızlıca çekiniz, ampermetre öncekinin tersi yönünde sapar.
DENEYİN SONUCU:
Mıknatıs bobinin neresinde olursa olsun hareketsiz iken ampermetre sapmaz.Ampermetrenin sapması devreden akım geçtiğini gösterir.
TEORİK BİLGİ:
Kapalı bir devre halinde bulunan iletkenden geçen magnetik alan kuvvet çizgilerinin sayısındaki değişim, devrede bir akım oluşturur. Bu akıma “indüksiyon akımı” denir. Kuvvet çizgisi sayısını değiştirmek için ya kapalı iletken devre hareket ettirilir, ya da mıknatıs hareket ettirilir. Elektomıknatıs kullanılarak mıknatısın kutup şiddeti değiştirilerek de magnetik alan kuvvet çizgisi sayısı değiştirilir.
İndüksiyon akımı ilk kez İngiliz fizikçisi “Faraday” tarafından 1831 yılında keşfedilmiştir.

[Anektod]

DİNAMOLARIN TANITILMASI VE ÇALIŞMA PRENSİBİNİN İNCELENMESİ

DENEYİN AMACI: Doğru akım jeneratörleri olan dinamoları tanımak ve çalışmasını kavramak.
HAZIRLIK SORULARI:
1-Güçlü bir elektrik akımı elde etmek için manyetik alan gücünün veya bobinin sarım sayısının önemi nedir?
2-Bisikletin lambasının parlaklığı tekerlek hızına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Nedenlerini tartışınız.
KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:
1.elektrik motor modeli
2.mıknatıs
3.bağlantı kablosu
4.800 sarımlı bobin
5.pusula
DENEY DÜZENEĞİ:

DENEYİN YAPILIŞI:
1-Şekildeki düzeneği hazırlayınız.
2-Bağlantı kablolarını motorun yarım bilezikli tarafına bağlayınız.
3-Motorun rotorunu elinizle kasnaklarından döndürürken pusuladaki sapmayı gözleyiniz.
DENEYİN SONUCU:
Elektrik motorun armatürü tek yönlü sabit olarak döndürüldüğünde pusula ibresinin veya ampermetre ibresinin tek yönlü saptığı görülür. Bu da bize dinamolarda tek yönlü doğru akımın elde edildiğini gösterir.
TEORİK BİLGİ:
Dinamolar doğru akım jeneratörleridir. Alternatif akım (alternatör) jeneratörlerine benzer fakat dinamolarda armatörler (iletken kapalı devre) kolektöre (metal şeritler veya yarım bilezik, toplaç) bağlanmıştır.
Armatörlerin düzgün hareketiyle oluşan indüksiyon akımı kolektörlere gelir. Kolektörlere gelen bu akımlar iletken fırçalar yardımıyla devreye aktarılır.
Armatör:Sabit manyetik alan içerisinde döndürülen kapalı iletken devre veya bobindir.
Kolektör:Armatörde oluşan alternatif akımı doğru akıma çeviren bileziklerdir.
Statör:Jeneratörlerde düzgün veya manyetik alan oluşturan mıknatıslardır.

[Anektod]

TRANSFORMATÖRLERİN TANITILMASI VE ÇALIŞMA PRENSİPLERİNİN İNCELENMESİ

DENEYİN AMACI: Transformatörlerin yapısını kavramak, işleyişini görmek ve basit bir transformatör yapmak.
HAZIRLIK SORULARI:
1-Transformatörlerin yapısı, çeşitleri ve çalışma prensiplerini araştırınız.
2-İndirgen, yükseltgen, primer sargı, sekonder sargı kavramlarını araştırınız.
3-Transformatörlerin nerelerde kullanıldıklarını araştırınız.
4-Yüksek gerilimle gelen elektrik evlerimize nasıl 220 volta indirgenerek girer?
KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:
1.bobin (6-300-600-1200 sarımlı)
4.voltmetre
7.ara kablo
2.demir çekirdek
5.duy
8.seyyar priz
3.transformatör sıkıştırıcısı
6.bağlantı kabloları
9. ampul (2,5 volt)
DENEY DÜZENEĞİ:

DENEYİN YAPILIŞI:
1-Primer olarak 1200, sekonder olarak 300 sarımlı bobinleri demir çekirdeğe takınız. Transformatör sıkıştırıcısı ile kapağı sıkıştırarak transformatörü kurunuz.
2-Primer devresini 220 voltluk şehir akımına bağlayarak, sekonder gerilimini ölçünüz. (yukarıda verilen formül bağıntısını gerçekleştiriniz.)
3-Sekonder olarak 600 sarımlı bobini kullanarak deneyi tekrarlayınız.
4-Primer olarak 600, sekonder olarak 6 sarımlı bobini kullanarak transformatörü kurunuz. Sekonderin gerilimini ölçünüz. (Akım yüksek olduğundan ampermetreyi kullanmayınız.)
5-Sekonder uçlarına (6 sarımlı bobinin uçlarına) 5-6 cm ‘lik inşaat çivisi bağlayınız. Çivinin akkor hale gelişini izleyiniz.
DENEYİN SONUCU:
Transformatörler kullanılarak alternatif gerilim yükseltilip, alçaltılabilir.
TEORİK BİLGİ:
Transformatör; demirden yapılmış levhalar bir araya getirilerek oluşturulan bir demir çekirdek üzerine sarılmış ve birbirinden yalıtılmış, sarım sayıları farklı iki akım sargısından oluşur.
Gerilimin uygulandığı birinci sargıya “Primer (giriş)”, devrede kullanılacak gücün alındığı ikinci sargıya da “sekonder (çıkış) sargısı” denir.
Her iki sargıdan biri çıkış devresinin gerilim ihtiyacına göre çıkış olarak kullanılabilir. Eğer çıkış olarak çok sarımlı sargı kullanılıyorsa “yükselten” , çıkış olarak az sarımlı sargı kullanılıyorsa alçaltan transformatör” elde edilmiş olur.
Sekonder Gerilim = Primer akım =Sekonder sarım sayısı Primer Gerilim Sekonder akım Primer sarım sayısı