4. SINIF DERSLERİ

[sanalkampusbot]

HAVANIN İÇİNDEKİ OKSİJEN MİKTARINI ÖLÇME
Deneyin amacı:Havanın içinde %21 oranında oksijen olduğunu görmek.
Hazırlık Sorusu:
1.Solunum yaparken hangi gazı kullanırız? Nedenlerini araştırınız.
2.Atmosfer bir gaz karışımıdır. İçerisindeki gaz cinslerini ve bulunma oranlarını araştırınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.dereceli silindir
3.mantar tıpa
5.su
7.mürekkep
2.beherglas
4.kibrit
6.raptiye
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Beherglasa yarıya kadar su koyunuz ve bir iki damla mürekkep damlatarak suyu renklendiriniz.
2.Yanmamış kibrit çöpünü mantar tıpanın orta noktasına dik olarak batırınız.
3.Kibrit çöpü sokulan mantarın suda dengeli durabilmesi için geniş tabanına raptiye tutturunuz. Kibrit çöpünün dik olacak şekilde durmasını sağlayınız.
4.Su üzerindeki mantara geçirilmiş olan kibriti yakınız.
5.Dereceli silindiri baş aşağı mantarın üzerine kapatınız.
6.Kibrit alevini ve beherglastaki suyun dereceli silindir içinde nereye kadar yükseldiğini gözleyiniz.

Deneyin sonucu:
Dereceli silindir içindeki kibrit alevinin söndüğünü ve dereceli silindir içinde suyun bir miktar yükseldiğini görürsünüz. Yükselen su miktarı dereceli silindirin hacminin beşte bir oranına yakındır. Çünkü yanma sırasında dereceli silindir içindeki havanın hacminde %21 ‘lik bir azalma olmuştur. Onun yerini su almıştır.
NOT:Yanma esnasında havanın içindeki %21 ‘lik oksijen , karbondioksit gazına dönüşür. Karbondioksitin hacmi çok küçük olduğundan dikkate alınmaz ve %21’lik bir hacim azalması olur.
Teorik bilgi:
Hava çeşitli gazların karışımından meydana gelmiştir. Havanın içinde %78 Azot, %21 Oksijen, %0,03 oranında karbondioksit, su buharı ve diğer gazlar mevcuttur. Bu gazların her birinin canlıların yaşamında ayrı bir önemi vardır. Hava içinde bulunan oksijen gazı canlıların yaşamasını ve yanma olayını sağlar.

[sanalkampusbot]

GİYDİĞİMİZ KUMAŞTA HAVA VARDIR
Deneyin amacı:Giydiğimiz kumaşların gözenekleri arasında hava bulunduğunu gözlemek.
Hazırlık Sorusu:
Kış mevsiminde yünlü giyecekleri, yaz mevsiminde pamuklu ve ince giyecekleri niçin giyeriz? Tartışınız.
Kullanılan araç ve gereçler:
1.beherglas -2 adet
2.dereceli silindir
3.yünlü kumaş parçası
4.pamuklu kumaş parçası
5.su
6.uzun cam çubuk
Deney düzeneği:

Deneyin yapılışı:
1.Yünlü ve pamuklu kumaşı ayrı ayrı beherglaslara yerleştiriniz.
2.Dereceli silindire su doldurarak önce yünlü kumaşın bulunduğu beherglasa, sonra pamuklu kumaşın bulunduğu beherglasa dökünüz.
3.Cam çubukla su içindeki kumaş parçalarını karıştırınız ve sonucu gözlemleyiniz.
Deneyin sonucu:
Yünlü kumaşın bulunduğu kaptan çok sayıda hava kabarcıkları yükseldiği halde, pamuklu kumaşın bulunduğu kaptan daha az kabarcık yükseldiği görülür. Cam çubukla karıştırdığınızda hava kabarcıklarının yükselişi devam eder.
Teorik Bilgi:
Kumaşta hava vardır. Yünlü kumaşlarda hava gözenekleri, pamuklu kumaşlara oranla daha fazladır. Yünlü kumaşlardaki hava gözenekleri izolasyon (ısı iletiminin engellenmesi) görevi yaparak dış ortamın soğuğuna karşı vücut sıcaklığını korurlar. Bu nedenle kışın yünlü giyecekleri, yazın ise serin tutma özelliğinden dolayı pamuklu giyecekleri tercih ederiz.

[sanalkampusbot]

HAVA BASINCININ VARLIĞININ GÖZLENMESİ
Deneyin Amacı: Hava basıncının varlığını deney yaparak kavramak.
Hazırlık Soruları:
1-Ağzına kadar su dolu bir bardağın üzerine kağıt kapatıp ters çevirdiğimizde su dökülür mü? Tartışınız.
2-Kolonya şişesinden kolonya dökmek için şişeyi niçin sallarız? Tartışınız.
Kullanılan Araç Ve Gereçler:
1.cam balon
4.cam veya plastik huni
2.tek delikli lastik tıpa
5.su bardağı
3.su
6.kağıt
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1.Cam Balona yarısına kadar su koyunuz.
2-Cam huniyi lastik tıpanın deliğine takınız.
3-Lastik tıpayı cam balonun ağzına sıkıca geçiriniz.
4-Cam balonu şekilde görüldüğü gibi ters çeviriniz. Sonucu gözlemleyiniz.
5-Su bardağının içine su doldurunuz. Ağzına hava almayacak şekilde kağıt parçası
koyunuz. Elinizle destek vererek şekildeki gibi bardağı ters çeviriniz.
Sonucu gözlemleyiniz.
Deneyin Sonucu:
Cam balonun ağzındaki huniden ve bardaktan suyun dökülmediğini göreceksiniz. Bunun nedeni huninin borusuna ve bardağın ağzındaki kağıt parçasına havanın yaptığı basıncın, cam balon ve bardaktaki suyun basıncından daha büyük olmasıdır.
Teorik Bilgi:
Yerküre, kalınlığı yüzlerce km. olan hava tabakası ile kaplıdır. Bu kalınlıkta havanın özgül ağırlığının küçük olmasına rağmen, ağırlığı dolayısıyla bir basıncı vardır. Bu basınca “Açık Hava Basıncı” denir. Açık hava basıncı cisimler üzerine her yönde etki eder. Barometre ile ölçülür.

[sanalkampusbot]

ISINAN HAVA HAREKETİNİN GÖZLENMESİ
Deneyin Amacı: Havanın ısının etkisiyle yükseldiğini görmek.

Hazırlık Sorusu:
1- Soba üzerinde asılı çamaşırlar kururken neden sağa sola doğru hareket ederler? Tartışınız.
2- Evlerimizdeki odanın taban ve tavan kısımlarındaki havanın sıcaklığı aynı mı dır? Farklı mıdır? Nedenlerini araştırınız.
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1.ispirto ocağı
3.terazi ibresi
5.statif çubuk
7.dik tutturucu
2.kağıt helezon
4.döküm ayak
6.bağlama parçası
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1- Resimde görülen düzeneği kurunuz.
2- İspirto ocağını yakınız ve kartondan yapılan helezonun hareketini gözleyiniz.
Teorik Bilgi:
Hava bir gaz karışımıdır. Hava(gazlar) ısınınca özgül ağırlığı azdır ve hafiflediği için yükselir. Isınan hava yükselirken ısıyı da beraber taşır.
Soğuk havanın özgül ağırlığı(yoğunluğu) daha fazla olduğu için aşağıya doğru hareket eder. Bu soğuk havada ısınarak yukarıya yükselir.
Böylece sıcak hava ile soğuk havanın yer değiştirmesi hava akımını meydana getirir. Hava akımları da rüzgarı oluşturur.
Deney sonucu:
Isınan hava moleküllerinin yoğunluğu( özgül kütlesi) azalır ve hafifleyerek yukarı doğru hareket eder. Yukarıya doğru hareket eden hava molekülleri helezonun kanatlarına çarparak dönmesini sağlar.

[sanalkampusbot]

HAVANIN İTME VE KALDIRMA KUVVETİNİN İNCELENMESİ
Deneyin Amacı: Rüzgarın (hava olaylarının) cisimler üzerindeki etkisinin
(itme, kaldırma v.b) görülmesi.
Hazırlık Soruları:
1-Yeryüzündeki çalı, yaprak ve toz rüzgarın etkisiyle neden yer değiştirir?
2-Yelkenli ve yel değirmeni neden hareket eder? Tartışınız.
3-İçine hava doldurulan balon uçmaz. Fakat içine gaz doldurulan balon uçar, havada hareket eder. Nedenlerini tartışınız.
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1-orta boy iki ucu açık cam boru
4-beherglas
7-küçük parçalar halinde kesilmiş kağıt parçaları veya kuru yaprak parçaları
2-su çarkı
5-sıvı deterjan
3-su
6-içine helyum gazı doldurulmuş uçan balon
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1-İki ucu açık cam boruyla su çarkına üfleyin, çarkın hareketini gözleyin.
2-Beherglas içine bir miktar su koyup içine sıvı deterjan koyun.
3-Suyu köpürtüp baloncukların pencereden uçmasını sağlayarak hareketlerini gözleyin.
4-Uçan balonu serbest bırakın ve hareketini gözleyin.
Deneyin Sonucu:
1-Cam borudan su çarkına üflediğimizde borudan çıkan havanın itmesiyle çark döner. İtme kuvvetini artırdığımız sürece çarkın daha hızlı döndüğünü görürüz.
2-Sabun baloncuklarını, kuru yaprakları, kağıt parçalarını ve uçan balonu serbest bıraktığımızda açık havanın kaldırma etkisiyle yukarı doğru uçmaya başladığını, rüzgarın etkisiyle (itme) sağa ve sola hareket ettiğini gözlemleriz
Teorik Bilgi:
Havadaki sıcaklık değişimi hava basıncının değişmesine neden olur. Bu değişim hava akımını meydana getirir. Küçük cisimlerin hava ortamında yer değiştirmesinin nedeni hava akımının oluşturduğu itme kuvvetidir. Havadan daha hafif gazlarla dolu cisimler havanın kaldırma kuvvetinin etkisiyle yukarı doğru hareket ederler. Balonlar havanın kaldırma kuvvetinden yararlanarak yükselir ve havanın itmesiyle hareket eder.
Yeldeğirmeni, yelkenli ve rüzgar gölü havanın itme kuvvetiyle çalışan düzeneklerdir.