4. SINIF DERSLERİ

[sanalkampusbot]

MADDENİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ
Deneyin Amacı:Maddenin bir başka maddeye ve enerjiye dönüştüğünü görmek
Hazırlık Sorusu:
1) Odunu ve kömürü sobalarda hangi amaçla yakarız?
2) Sobanın ağzını açtığında içinde neler görürsünüz? Gördükleriniz madde midir?
3) Bir parça kağıdı yaktığınızda kağıt neye dönüştü? Tartışınız.

Kullanılan Araç ve Gereçler:
1) mantar tıpa
2) kibrit çöpü
3) aliminyum folya
4) çakma
5) bir parça kağıt

Deneyin Yapılışı:
1) Mantar tıpanın dar kısmına kibrit çöpünü yanan kısım üstte kalacak şekilde takınız.
2) Aliminyum folyo’yu düzgünce aç ve mantar tıpayı üstüne koyunuz.
3) Küçük kağıt parçasını da Aliminyum Folyo’nun üstüne koyunuz.
4) Kibrit çöpünü yakınız.Elinizi yanmayacak şekilde yanan çöpe yaklaştır ne hissetiniz?
5) Şimdi kağıdı yak aynı şekilde yanmayacak şekilde elini yaklaştırınız. Ayrıca kibrit çöpünün alevi ile kağıdın alevini karşılaştırınız, gözlemleriniz ne oldu?

Vardığınız Sonuç Nedir:
1) Kibrit çöpünün ve kağıdın yanmasıyla oluşan kütle bir maddedir. Madde dönüşümlerine başka örnekler verebilir misiniz?
2) Kibrit veya kağıt yanarken eliniz neden ısınmıştır?
Teorik Bilgi:
Odun,kömür, petrol gibi maddeler yandıklarında ısı enerjisi açığa çıkar ve bu maddeler başka maddeye dönüşürler. Bu gibi maddelerde kimyasal enerji depo edilmiştir. İnsanlar ve canlılar besinlerde depo edilen kimyasal enerjiyi hayatsal faaliyetler içinde kullanırlar.

[sanalkampusbot]

POTANSİYEL ENERJİNİN YÜKSEKLİĞE BAĞLILIĞI
Deneyin Amacı:Bir maddenin bulunmuş olduğu durumdan dolayı sahip olduğu enerjiyi görmek.
Hazırlık Soruları:
1-Merdivenlerden üst katlara çıkarken kendimizi yorgun hissetmemizin nedeni nedir?
2-Esnek yayın uçlarından sıkarak bilyeler koyun uçlarını serbest bırakınca bilyeler neden hareket etmiştir? Nedenini tartışınız.
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1.döküm ayak ( 3 adet)
5.dik tutturucu
9.lastik tıpa
2.statif çubuk (2 adet)
6.şişe tutturucu
10.kısa cam boru
3.bağlama parçası (3 adet)
7.lastik hortum
11.su çarkı
4.tabanı kesik şişe
8.ucu çekik cam boru
12.maşalı tutturucu
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1-Şekildeki düzeneği kurunuz.
2-Şişenin içine su doldurunuz. Aşağıdaki borudan fışkıran suyun çarkı döndürdüğünü gözleyiniz.
Deney Sonucu:
Cisimler (maddeler) 'in yükseklikleri arttıkça potansiyel enerjileri artar. Yüksekliklerden bırakılan cisimlerin potonsiyel enerjisi azalırken kinetik enerjisi yani hızları artar. Bu olayda su çarkının daha hızlı dönmesine neden olur.
Teorik Bilgi:
Cismin bulundukları durumdan dolayı sahip oldukları enerjiye potansiyel (durum) enerjisi denir. Ayrıca cisimleri bulunduğu yerden daha yükseklere kaldırdığımızda yerçekim kuvvetine karşı bir iş yaparız. Yaptığımız bu iş cisimde enerji olarak depolanır ve cismi iş yapabilme durumuna getirir.
Yükseklere kaldırılan bir cisim, barajlarda biriken su, sıkıştırılan veya gerilen yay potansiyel enerji depolar. Potansiyel enerji yerden yüksekliğe veya cisimdeki şekil değişikliğine bağlıdır.

[sanalkampusbot]

AKAN SUYUN ENERJİSİ
Deneyin Amacı:Suyun sahip olduğu potansiyel enerjinin görülmesi.
Hazırlık Soruları:
1-Hidroelektirik santrallerinden elektirik nasıl elde edilir?
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1-döküm ayak.
5-su.
9-su çarkı.
2-statif çubuk.
6- kısa cam boru.
10-küvet.
3-bağlama parçası.
7-tek delikli lastik tıpa.
11-şişe tutturucu.
4-tabanı kesik şişe.
8-plastik hortum.
Deney Düzeneği:
Deneyin Yapılışı:
1-Döküm ayağa statif çubuğu bağlayın bağlama parçasını statif çubuğa bağlayın ve şişe tutturucuyu ekleyin.
2-Tabanı kesik şişeye tek delikli lastik tıpa cam boru ve lastik hortumu ekleyiniz. Ve şişeyi hazırladığınız düzenekte ki şişe tutturucuya tutturun.
3-Su çarkını küvet içine koyunuz.
4-Tabanı kesik şişeye su koyarak hortumun ucundan çıkan suyu çarkın kanatlarına çarptırın ve çarkın hareketlerini gözleyin.
Deneyin Sonucu:
Çarkın kanatları kinetik enerji kazanarak döner.
Teorik Bilgi:
Su sahip olduğu potansiyel enerjisini başka cisimlere aktararak hareket etmesini sağlar.

[sanalkampusbot]

KİNETİK ENERJİNİN HANGİ FAKTÖRLERE BAĞLI OLDUĞUNUN İNCELENMESİ
Deneyin Amacı:Hareket halindeki bir cismin enerjisini ve bu enerjinin nelere bağlı oluğunu görmek.
Hazırlık Soruları:
1-Aynı hızda hareket eden taksi ile kamyonun hangisinin enerjisi fazladır?Nedenini tartışınız.
2-Kinetik enerji nedir?
3-Farklı hızlarda hareket eden iki taksiden hangisinin enerjisi fazladır?
Kullanılan Araç ve Gereçler:
1-2 adet eğik düzlem arabası ve yarıklı ağırlık takımı.
Deney Düzeneği:

Deneyin Yapılışı:
1-Eğik düzlem arabasını sürtünmesiz yatay düzlemde iterek hareket ettiriniz.
2-Arabaya yarıklı ağırlık koyarak itiniz.
3-İki eğik düzlem arabasını da yatay düzlemde birini yavaş birini hızlı itiniz. Hangisi daha fazla yol almıştır?

Deneyin Sonucu:
1-Yarıklı ağırlıkların bulunduğu eğik düzlem arabasının kinetik enerjisi diğer arabaya göre daha fazladır. Nedenini tartışınız.
2-Hızı fazla olan arabanın belirli bir süre içerisinde aldığı yol fazladır. Nedenini tartışınız.

[sanalkampusbot]

ENERJİNİN İŞE DÖNÜŞÜMÜNÜN GÖZLENMESİ
(BUHAR TÜRBİNİ )
Deneyin Amacı: Enerjinin işe dönüşebileceğini görmek.
Hazırlık Sorusu:
Kaynayan tencerenin ağzındaki kapağın neden hareket ettiğini tartışınız?
Kullanılan Araç Ve Gereçler:
1.statif çubuk (2 adet)
4.bunzen kıskacı
7.lastik tıpa
2.üç ayak ( 2 adet)
5.bağlama parçası
8.ucu çekik dik açılı cam boru
3.su çarkı
6.cam balon
9.ispirto ocağı
Deney Düzeneği:
Deneyin Yapılışı:
1-Parçaları şekilde görüldüğü gibi birbirine monte ederek şekildeki düzeneği kurunuz.
2-Cam balonun içine yarıya kadar su doldurunuz. Lastik tıpayı dik açılı cam boruya geçiriniz.
Bunu cam balonun ağzına takınız.
3-Su çarkını, şekildeki gibi kanatlarına , buhar üstten vuracak şekilde yaklaştırınız.
4-İspirto ocağını yakınız, su kaynayınca çıkan buharın etkisiyle dönen su çarkını izleyiniz.
Deneyin Sonucu:
Yanan ispirto ocağı enerji verir. Bu enerjiyle cam balonun içindeki suyun sıcaklığı artar. Sıcaklığı artan su buharlaşır. Buhar, pervaneye bir kuvvet uygular. Bu kuvvetin etkisiyle pervane döner.Yani iş yapar.O halde “bu olayda enerji işe dönüşmüştür”diyebili riz.
Teorik Bilgi:
Bir cisim iş yapabilecek durumda ise bu cismin enerjisi vardır. Yani “enerji”, iş yapabilme yeteneğidir.
Enerji, günlük yaşantımızın vazgeçilmez bir parçasıdır. Günlük işlerimizi yapmak, kahvaltı için suyumuzu kaynatmak, yemek yapmak, ısınmak, elektrikli aletleri çalıştırmak, fabrikalarda üretim yapmak...vb. için enerjiye ihtiyacımız vardır. Enerjinin büyüklüğü yapacağı işle ölçüldüğü için, iş birimleri aynı zamanda enerji birimleri için de geçerlidir.
Albert Einstein Enerjinin Korunumu Kanunu ile; “Enerjinin yoktan varolmayacağını, varken de yok olmayacağını ancak maddenin enerjiye, enerjinin de maddeye dönüştürülebileceğin i açıklamıştır.
Isı , elektrik, mekanik, güneş, nükleer, kimyasal, ışık enerjisi...vb. bilinen enerji türlerindendir.