Motor Dersi Notları (Sürücü,Ehliyet)

[BLasTeaR]

SOĞUTMA SİSTEMİ (SU SOĞUTMA)
SİSTEMİN GÖREVİ Yanma sonucunda ısınan motor parçalarının yüksek ısılardan zarar görmesini engellemek amacıyla motorun soğutulmasını sağlar.
SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Radyatörde bulunan su, devir daim (su) pompası vasıtasıyla motor blokları içerisindeki su kanallarına gönderilir. Blok içerisinde dolaşan su tekrar radyatöre döner ve bu işlem sürekli devam ederek soğutma işlemi sağlanmış olunur.


SOĞUTMA SİSTEMİ PARÇALARI VE GÖREVLERİ
1-RADYATÖR : Soğutma suyuna depoluk eder ve bloklardan gelen sıcak suyun radyatör üst depodan geçerek peteklerde soğumasını ve alt depodan soğuk suyun tekrar bloklara gönderilmesini sağlar.
2-VANTİLATÖR KAYIŞI : Krank kasnağından hareket alarak; su pompası, vantilatör ve alternatörün çalışmasını sağlar. ( Vantilatör kayışı yalnızca soğutma sisteminde değil ayrıca şarj sisteminde de kullanılan ortak bir parçadır)
3-VANTİLATÖR (ELEKTROFAN): Radyatör peteklerinde bulunan sıcak suyun soğumasını sağlar.
4-DEVİR DAİM (SU) POMPASI : Vantilatör kayışının hareketiyle radyatördeki suyu basınçlı olarak alıp su kanallarına pompalar.
5-TERMOSTAT : Motorun en kısa süre içinde ısınmasını ve ısındıktan sonra motor ısısının sabit kalmasını sağlar. Yer olarak silindir kapağı su çıkışında bulunur.
6-HARARET (ISI) GÖSTERGESİ : Sürücüye motor ısısı ile ilgili bilgi verir.
7-ISI MÜŞÜRÜ : Isı göstergesine elektrik gönderir, silindir kapağına bağlanmıştır.

SOĞUTMA SİSTEMİNİN BASİT ARIZALARI VE GİDERİLMESİ
Soğutma suyunun eksilme sebepleri; Kalorifer hortumlarının kaçırıyor olması Silindir kapak contasının kaçırıyor olması Radyatör kapağının bozuk olması
Aracın hararet yapma sebepleri ; Suyun yetersiz olması Termostatın arızalı olması Radyatör peteklerinin kireçten dolayı tıkalı olması Devir daim (su) pompasının arızalı olması Vantilatör kayışının; gevşek, ve kopmuş olması Su kanallarının paslanma ve kireçlenme yapması
Fan soğutucu araçlarda ; fan motorunun arızalı, fan elektrik müşirinin bozuk olması Aracın uygun devir ve viteste kullanılmaması
Hararet yapmış bir motorun radyatör kapağı hava basıncı alındıktan sonra açılır, birden açılmaz. Hararet yapan bir araçta kontak anahtarı kapatılmaz, araç rölantide çalışır vaziyette ılık su yavaş yavaş ilave edilir.
Radyatör içerisindeki suyun seviyesi radyatör peteklerinin 1 cm kadar üzerinde bulunmalıdır. Kullanılan su içilecek temizlikte veya kireçsiz su olmalıdır. Radyatördeki suyun seviye kontrolü günlük bakımda yapılmalıdır.
Kışın suyun donmaması için içerisine antifiriz ilave edilmelidir.
Vantilatör kayışı yaklaşık olarak 1-1,5 cm kadar esnemelidir. Gerginlik kontrolü haftalık bakımdır. Hareket halinde iken kayış kopacak olursa sürücüye ilk ikazı şarj göstergesi bildirir.
Sıcak motorun üzerine soğuk su dökülmez çünkü; silindir bloğu ve kapağının çatlamasına sebep olur. Araçtaki termostat çıkarılacak olursa ; Motor soğuk çalışır, geç ısınır, aşınmalar artar. Hararet yapmış bir araçla yola devam edilecek olursa; motor fazla ısınır ve yanar, çekişten düşer. Hava soğutmalı motoru su soğutmalı motordan ayıran en önemli fark, su soğutma parçalarının hava soğutmalı motorda bulunmaması.

[BLasTeaR]

ŞARJ SİSTEMİ
SİSTEMİN GÖREVİ: Araç çalıştığı sürece araç için gerekli olan elektriği üreten ve akünün dolmasını sağlayan sistemdir.
SİSTEMİN ÇALIŞMASI
Krank milinden gelen hareketle vantilatör kayışı kendi ekseni etrafında dönmeye başlar, oluşturmuş olduğu hareket enerjisi vasıtasıyla alternatörün çalışmasını sağlar. Alternatör ise gelen mekanik enerjiyi elektrik enejisine çevirerek konjektöre gönderir. Konjektör alternatörden gelen akım ve voltajı ayarlayıp tesisata ve aküye elektrik dağıtımını sağlar.

ŞARJ SİSTEMİ PARÇALARI VE GÖREVLERİ
1-ALTERNATÖR (ŞARJ DİNAMOSU) : Vantilatör kayışından almış olduğu mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir.
2-KONJEKTÖR ( REGÜLATÖR) : Alternatörden gelen elektriğin voltajını ve şiddetini ayarlar, aküye ve tesisata elektrik dağıtır.
3-AKÜMÜLATÖR : Şarj sistemi çalışmadığı zaman, aracın elektrik ihtiyacını karşılar.
4-ŞARJ GÖSTERGESİ : Şarj siteminin elektrik üretip üretmediğini sürücüye bildirir.

MEYDANA GELEN BASİT ARIZALAR VE GİDERİLMESİ
Şarj lambası yanıyor ise : elektrik üretimi durmuş demektir. Şarj lambası yandığı anda kontak kapatılmalıdır.
Alternatör üzerinde meydana gelen basit arızalar ; - Alternatör kömürleri aşınmış olabilir. - Alternatör kablo bağlantıları gevşek, kopmuş veya oksitlenmiş olabilir. - Alternatör yatakları bozuk olabilir Vantilatör kayışı gevşek, kopmuş ve gergin olabilir.
Vantilatör kayışının koptuğunu ilk olarak şarj göstergesi bildirir. Vantilatör kayışı çok gergin ise alternatör yatakları bozulur. Konjektör arızalı ise ; Aracın ampulleri sık patlar ve aküde su kaybı meydana gelir.



AYDINLATMA İKAZ VE GÖSTERGELER SİSTEMİ
AYDINLATMA SİSTEMİ GÖREVİ : Aracın emniyetli seyrini sağlamak için kullanılan ışıklandırmalardır.
AYDINLATMA SİSTEMİNİN PARÇALARI
Farlar : Seyir esnasında görüşün yeterli olmasını sağlayan ışıklardır. Çalışmasını akünün enerjisinden alır. Yakınları 25 metre, uzakları 100 metre mesafede aydınlatması gerekir. Aydınlatma yetersiz ise far ayarı yapılır.
Sigorta : Araçta alıcıları ve tesisatı kısa devreden doğacak tehlikeye karşı koruyan parçadır.

MEYDANA GELEN BASİT ARIZALAR VE GİDERİLMESİ
Farlardan hiçbiri yanmıyorsa ; Far anahtarı arızalı olabilir.Akü; zayıf, bitmiş veya kutup başları çıkmış olabilir Sigortalar atmış olabilir. Sigortalar attığı zaman aynı amperde yeni bir sigortayla değiştirilmelidir.
Farlardan bir tanesi yanmıyor veya sönük yanıyor ise ; Yanmayan tarafın far kablo bağlantısı kopmuş, oksitleniş olabilir Yanmayan tarafın far ampulü patlamış olabilir.

[BLasTeaR]

İKAZ SİSTEMİ GÖREVİ :
Sürücülerin yayaları ve diğer sürücüleri uyarmak amacıyla kullandıkları ışıklandırmalardır.

İKAZ SİSTEMİNİN PARÇALARI
Sinyal Lambaları : Sürücülerin dönüş yaptıklarını bildirmek amacıyla kullanılan ışıklardır. Flaşörlere bağlıdır. Aracın dışında bulunan sarı ışıklardır.
Fren Lambaları : Sürücülerin durmakta veya yavaşlamakta olduğunu bildiren ikaz lambasıdır. Fren müşürüne bağlıdır. Aracın arkasında bulunan kırmızı ışıklardır.
Korna : Sürücülerin kullandığı sesli ikazdır.

BASİT ARIZALAR VE GİDERİLMESİ
Sinyal lambalarından ; hiçbiri yanmıyorsa; flaşörler arızalıdır, bir tanesi yanmıyor ise yanmayan tarafın ampulü patlak veya kablo bağlantısında arıza vardır. Fren lambalarından ; hiçbiri yanmıyor ise fren müşürü arızalıdır, bir tanesi yanmıyor ise yanmayan tarafın ampulü patlak veya kablo bağlantısı arızalıdır.
GÖSTERGELER SİSTEMİ GÖREVİ : Hareket halinde iken sürücüye aracı ile ilgili bilgi ver en ve arızaları bildiren şekilli ışıklar veya rakamlı ibrelerdir.

ARAÇTA BULUNANAN GÖSTERGELER
Hız Göstergesi : Aracın o anki hızını gösterir
Kilometre Göstergesi: Aracın kat ettiği yolu bildirir.
Motor Devir Saati : Motorun çalışma devrini gösterir.
Yakıt Göstergesi : Seyir esnasında sürücüye depodaki yakıtın seviyesi ile ilgili bilgi verir. Yakıt azaldığı anda göstergede kırmızı renkte ikaz ışığı yanar.
Hararet (ısı) Göstergesi : Motor çalıştığı sürece motor ısısı ile ilgili bilgi verir. Eğer hareket halinde iken ısı göstergesinde kırmızı ışık yanıyor ise bu aracın hararet yaptığını bildirir.
Yağ Lambası : Araçta yağlama sistemi ile ilgili ikazı bildirir. Araç hareket halinde iken yağ lambası yanıyor ise kontak kapatılıp arızanın giderilmesi gerekir. Yağdanlığı simgeleyen kırmızı bir ışıktır.
Şarj Lambası : Şarj sistemi ile ilgili ikazı bildirir. Araç hareket halinde iken yanıyor ise kontak kapatılıp arızanın giderilmesi gerekir. Aküyü simgeleyen kırmızı bir ışıktır.
El Freni Lambası : Aracın tekerleğinin sabitlendiğini bildirir. Kesinlikle el freni ikaz ışığı yanıyor ise hareket edilmez. Parkı simgeleyen kırmızı bir ışıktır.
Sinyal lambaları : İkaz amacıyla kullanılan sinyallerin açık olduğunu bildirir. Gösterge panosunda yanan yeşil renkteki oklardır. Kısa ve uzun far lambaları : Farların açık olduğunu bildirir. Uzun hüzme farlar gösterge panosunda mavi renkte yanar.
Jigle lambası : Jiglenin çekik kaldığını ikaz eder.
Kızdırma bujileri (ısıtma) lambası : Dizel motorlarda bulunur. Yanma odalarının ısıtıldığını bildirir. Kontak anahtarı ile marşa basmadan önce yanan turuncu ışıktır. Turuncu ışık sönmeden marşa basılmaz.
Enjeksiyon sistemi uyarı lambası : Enjeksiyon ateşlemeli benzinli motorlarda bulunur. Yanma odalarının ısısını bildirir. Kontak anahtarıyla marşa basmadan önce yanan turuncu ışıktır.

[BLasTeaR]

GÜÇ AKTARMA ORGANLARI VE LASTİKLER
SİSTEMİN GÖREVİ Motorun hareketinin tekerleklere iletilmesini sağlayan parçaların tümüne güç aktarma organları denir.


SİSTEMİN PARÇALARI VE GÖREVLERİ
1-DEBRİYAJ (KAVRAMA) : İsteğe bağlı olarak motorun hareketini vites kutusuna iletir veya keser. Yeri volan ile vites kutusu arasındadır. Hareket halinde iken debriyaj pedalı basılı tutulmamalıdır. Debriyaj pedalının ani, sert ve yarım debriyaj olarak kullanılması debriyaj balatalarının aşınmasına ve yağlanmasına sebep olur. Vites değiştirme işlemlerinde debriyaj pedalına tam olarak basılmalıdır.
2-VİTES KUTUSU ( ŞANZUMAN) : Motorun hızını ve gücünü ayarlar.Vites kutusu genel olarak dişli ve millerden oluşmuştur. Dişlilerin aşınmasını ve ısınmasını önlemek için vites kutusu içerisine dişli yağı ilave edilir. Vites değiştirme işlemlerinde vites kutusu ses yapıyor ise debriyaj pedalına tam basılmamıştır veya vites kutusu yağsız kalmıştır.
3-ŞAFT (KARDAN MİLİ) : Vites kutusu ile diferansiyeli birbirine bağlar ve vites kutusunun hareketini diferansiyele iletir.
4-DİFERANSİYEL : Şafttan gelen hareketi 90 derece kırarak aks millerine dağıtır. Ayrıca virajlarda iç lastiklerin farklı açılarda ve hızlarda dönmesini sağlayarak aracın savrulmasını önler. Diferansiyel içerisinde de dişli ve miller vardır. Dişlilerin zarar görmemesi için dişli yağı kullanılır.
5-AKSLAR : Diferansiyelden gelen hareketi tekerleklere iletir.
6-TEKERLEKLER : Aracın ağırlığını üzerinde bulunduran ve aracın yolla temasını
sağlayan hareket organıdır. Jant ve lastik olmak üzere iki kısımdan meydana gelir.
Jant : Tekerleğin kampanalara bağlanmasını sağlayan kısımdır.
Lastik : Aracın yolla temasını sağlayan kauçuk yapıdır.
İki çeşit lastik vardır ;
1-Şamyelli lastikler : İç lastiği bulunan lastiklerdir.
2-Dubleks lastikler: İç lastiği bulunmayan lastiklerdir.

LASTİKLERİN BAKIM VE BASİT ARIZALARI
Lastik hava değeri tavsiye edilen değerden az ise ; lastikler kenar kısımlarından aşınma gösterir ,aracın enerji kaybı artar ve araçta yakıt sarfiyatı oluşur. Lastik hava değeri tavsiye edilen değerden fazla ise ; lastikler orta kısmından aşınır ve direksiyonda titreşimler oluşur. Lastiklerde balanssızlık (dengesizlik) var ise ; Lastikler titreşim yapar, direksiyonda belirli kilometrelerde titreşim oluşur, direksiyon hakimiyeti zorlaşır, bağlantı somun ve civataları gevşer, ön takım ayarları çabuk bozulur, lastikler dengesiz aşınır. Isıdan dolayı şişen lastiklerin hava değeri indirilmemeli, olduğu basınçta bırakılmalıdır. Lastik hava değerleri her araca binerken kontrol edilmelidir. Kontrol esnasında lastiklerin soğuk olmasına dikkat edilmelidir. Araç üzerinde bulunan lastiklerin hepsi eşit değerde olmalıdır. Kar zincirleri çekici lastiklerin hepsine takılmalıdır. Tekerlekler üzerinde bulunan bijonlar sıkma işlemi yapılmadan önce mutlaka kuru bir bezle silinmelidir.

[BLasTeaR]

FREN SİSTEMİ ÖN DÜZEN SİSTEMİ VE SÜSPANSİYON
FREN SİSTEMİ (HİDROLİK FREN)
Hareket halindeki aracın durmasını veya yavaşlamasını, park halindeki aracın ise sabitlenmesini sağlamak amacıyla kullanılan sistemdir. Araçlarda kullanılan iki çeşit fren vardır;
El Freni : Duran aracın sabitlenmesini sağlar.
Servis (ayak ) Freni: Hareket halindeki aracın durmasını veya yavaşlamasını sağlar. . Servis (ayak) frenine basıldığı anda ön ve arka tekerlekler aynı anda durur


FREN SİSTEMİ PARÇALARI VE GÖREVLERİ
1- FREN PEDALI : Sistemin devreye girmesini sağlayan pedaldır.
2- MERKEZİ POMPA : Tekerlek fren silindirlerine gönderilen hidrolik yağ basıncı sağlamaktadır.
3- HİDROLİK DEPOSU : Belirli miktarda fren hidrolik yağına depoluk eder.
4- KAMPANA VEYA DİSKLER : Tekerlek göbeğine bağlanarak tekerlekle birlikte döner ve balataların sürtünme yüzeyini teşkil eder.
5- FREN BALATALARI : Frenleme esnasında kampanaların durmasını sağlar. Kampanalarda tekeri durdurur.
HAVALI FRENLER
Genellikle ağır vasıtalarda kullanılır, çalışması ise kuru hava ile gerçekleşir. Havanın üretimini sağlayan kompresör.hava boruları ve hava göstergesi bulunur.
ABS (ANTİ BLOKAJ SİSTEM) FRENLER Hangi yol şartlarında olursa olsun tekerleklerin kayma yapmadan dönerek ve durma noktasına kadar yavaşlatılmasıyla mümkün olur.



ABS fren sistemi ana parça olarak her tekerde bir tane devir sensörü ve dişlisi, birtane elektronik kumanda ve bir tane hidrolik üniteden meydana gelir. En büyük avantajlarından biri direksiyon hakimiyeti sağlamaktır.


BAKIM VE ARIZALAR Fren sisteminde kullanılan yağ hidrolik yağıdır ve günlük olarak kontrol edilmelidir. Fren ayarları bozuk olan bir araçta ; araç sağa sola çekmeye başlar. Frenlerin tutmama sebepleri ; hidrolik kalmamış olabilir, fren borularında kaçak olabilir, balatalar aşınmış olabilir, fren sistemi hava yapmış olabilir. Fren ayarlarının sıkı olması araçta enerji kaybına ve bunun sonucunda yakıt sarfiyatının oluşmasına sebep olur. Soğuk havalarda el freni çekik bırakılırsa; fren balataları donarak kampanaya yapışır.
Westinghaus�lu fren sistemli araçlarda aracın motoru stop edilerek yola devam edilirse frenler tutmaz.
El freni çekili vaziyette yola devam edilecek olursa ; Yakıt sarfiyatı artar, fren balataları aşınır, kampanalar ısınır.
Hava frenli araçlarda ; hava göstergesi değer göstermiyorsa araç hareket ettirilmez. Hava olmadığı zaman frenler tutmaz. Hava basıncı çok çabuk düşüyorsa borularda veya rekorlarda kaçak vardır.


ÖN DÜZEN SİSTEMİ GÖREVİ : Ön tekerleklere yol tayini sağlayan sistemdir. Sistemin çalışmasını sağlaya bilmek için kullanılan belli başlı parçaları ;
Direksiyon simidi
Direksiyon mili
Direksiyon kutusu
Rot ve ön tekerlekler


BAKIM VE ARIZALAR
Direksiyonda boşluk varsa ; Rotlar arızalı olabilir, direksiyon kutusu arızalı olabilir, Direksiyon kutusunun ayarı bozulmuş olabilir. Direksiyon kutusunda yağ kaçağı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Sistemde yapılan genel ayar Rot (balans) ayarıdır. Rot ayarı bozuk olan bir araçta ; Araç bir tarafa çekmeye başlar, ön lastikler içten ve dıştan aşınma gösterir.



SÜSPANSİYON SİSTEMİ GÖREVİ : Araç üzerinde rahatlık sağlayan sistemdir. PARÇALARI :
1- YAYLAR : Yoldan gelen titreşim ve darbeleri yutan elemandır.
2- AMORTİSÖRLER : Yayların salınımını kontrol altında tutan elemandır.