E-Ticaret'in günümüzdeki durumu

[deltri]

E-Ticaret'in günümüzdeki durumu
ve Türkiye'nin durum değerlendirmesi

Elektronik ticaret, mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılmasıdır. Elektronik ticaret, ticari işlemlerden biri veya tamamının elektronik ortamda gerçekleştirilmesi yoluyla reklam ve pazar araştırması, sipariş ve ödeme ile teslim olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır.

İnternetin hızla yaygınlaşması, elektronik ticareti, ticari işlemlerin yürütülmesinde yeni ve çok etkin bir araç haline getirmiştir. Elektronik ticaret, tüm dünyada ticaretin serbestleştirilmesi eğilimi ile birlikte, son on yılda yaşanan ve bilgi iletişimini kolaylaştıran teknolojik gelişmelerin bir ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

Elektronik ticaretin araçlarını, birbirleriyle ticaret yapanların ticari işlemlerini kolaylaştıran her türlü teknolojik ürünler (telefon, faks, televizyon, bilgisayar, elektronik ödeme ve para transfer sistemleri, elektronik veri değişimi sistemleri (Electronic Data Interchange-EDI), internet) olarak düşünebiliriz.

EDI, ticaret yapan iki kuruluş arasında, insan faktörü olmaksızın bilgisayar ağları aracılığı ile belge ve bilgi değişimini sağlayan bir sistem olarak elektronik ticaretin önemli bir aracıdır.
Elektronik ticaret açısından en etkin araç olarak kabul edilen yeni internet teknolojileri ise ses, görüntü ve yazılı metni aynı anda, daha hızlı ve güvenli bir şekilde ilettiğinden, internet üzerinden yapılan bu işlemlerin maliyeti diğer araçlara oranla hayli düşüktür.

Geçmişte bir ölçüye kadar kapalı bilgisayar ağları üzerinden gerçekleştirilen elektronik ticaret uygulamaları, güvenli olmakla birlikte maliyeti oldukça yüksek sistemlerdir. Günümüzde, açık bilgisayar ağı olan internet, elektronik ticaret için çok daha uygun bir altyapıdır. İnternet aracılığıyla, artık kapalı yapıdan açık yapıya geçerek küreselleşen ağların getireceği avantajlardan yararlanılmaktadır. Bu da, özellikle KOBİ'lerin (Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin) dünya ticaretinde daha fazla yer almalarına imkan sağlamaktadır.

Elektronik ticaret, özellikle KOBİ'ler için çok uygun bir ticaret şeklidir. Elektronik ticaret, ürün seçeneklerinin artmasını, ürünlerin kalitesinin yükselmesini ve daha hızlı bir şekilde ödenerek teslim alınmasını sağlamaktadır.
Potansiyel tüketicilerin dünyanın her yanında pazara arz edilen ürünler hakkında bilgi sahibi olmalarına ve yeni üreticilerin dünya pazarlarına girmelerine imkan vermektedir. Daha düşük fiyatlı ve kaliteli ürünlerin pazara girmesi üreticiler arasında rekabetin artmasına ve tüm ticari işlemlerin maliyetinin düşmesine neden olmaktadır.

Elektronik ticaret, üretici ve tüketicileri, özellikle KOBİ'leri geleneksel ticaret engelleri olan pazara uzaklık, bilgi eksikliği ve talebe uygun üretim yapılamayışı gibi dezavantajlardan kurtarabildiği ölçüde yararlı olacaktır. Ancak, elektronik ticaret ülkelerin tüm ticari sorunlarını (örneğin ulusal tedarik zincirindeki halkaları) çözemez. Elektronik ticaret konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip olmayan ülkeler ilk aşamada interneti sadece reklam veya pazar araştırması amacıyla kullanabilirler.
Güvenli servis sağlayıcılar için gerekli alt yapıyı oluşturan ülkelerde e-ticaret hacminin hızlı geliştiği dikkat çekiyor.
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı uzmanlarından Armağan Yücedağ, “Elektronik Ticarette Tüketicinin Korunması” başlıklı uzmanlık tezinde, elektronik ticaretin gelişimi ve Türkiye’deki uygulamalarını inceliyor.

Çalışmada Türkiye’de İnternet Servis Sağlayıcıları (İSS) alt yapısının, bu omurgayı oluşturan Türk Telekom’un durumu inceleniyor. Teze göre, TT'nin teknolojik yatırım yapmaması ve yanlış politikalar uygulaması nedenleriyle hizmet kalitesinin düş tüğüne dikkat çekiliyor. Özellikle işyerlerinin “daha hızlı” ve “güvenli” olduğu gerekçesiyle kullandığı kablo-net uygulamasının, son günlerde yavaşlaması ve zaman zaman kesintiye uğramasından da bunu daha net görmek mümkün.

Dünya'da yaşanan teknolojik gelişime paralel olarak Türkiye'de yatırım yapmaya hazır girişimciler bulunuyor ama telekom sektörü atıl durumda kalmaya başladı bile. Çünkü planlama ve yatırım imkanları eksik ve hükümetler bu konuya uzak kaldılar.

Dünyada e-Ticaret Hızla Gelişiyor

Türkiye seyirci kalmasına rağmen, Avrupa ve ABD’de e-ticaret hacminin hızlı bir gelişme gösterdiği bilinmektedir. Dünya genelinde e-ticaret hacminin 1999 yılında 20-40 milyar dolar iken, 2003 yılında 144-380 milyar dolar olması bekleniyor. Güvenli servis sağlayıcılar için gerekli alt yapıyı oluşturarak, dünya e-ticaret hacminden pay alan ülkelerin başında İzlanda, Avustralya, Yeni Zelanda, Lüksemburg gibi ülkeler yer alıyor. Türkiye, Yunanistan ve Polonya’nın ardından sonuncu sırada bulunuyor.

Armağan Yücedağ uzmanlık tezinde, elektronik ortamda yeni ticari faaliyetlerin yaratılmasının gerekliliği üzerinde duruyor. Tüketicilere ve işletmelere yaptıkları işlemlerde güven sağlanmasına gerek duyulduğunun belirtildiği uzmanlık tezinde, bunun için güvenli servis sağlayıcılarının gerektiğinin altı önemle çiziliyor.
Elektronik Ticaret Hakkında;
Elektronik ticaret ya da yaygınlaşan ismi ile e-ticaret, geniş anlamı ile iletişim ve bilgi işlem teknolojisini ticari alışveriş için kullanma biçimidir. Sözkonusu kapsama her türlü elektronik bilgi ve iletişim aracı ile gerçekleştirilen tanıtım faaliyetleri, ATM sistemleri, POS sistemleri ve benzeri ticari transferler ile ilgili bütün sistemler dahil edilebilir.
İletişim ve bilgi işlem araçlarının entegre edilme olanağını sağlamış ve bunu Dünya düzeyinde yaygınlaştırmış bulunan internet, gerek maliyetinin düşüklüğü, gerekse satıcı-alıcı erişimin sınırsız oluşu nedeniyle e-ticaret terimini kendisine özel bir biçime getirme eğilimindedir.
Şirketler arası veya Tedarikçi-bayi ağı arasındaki sistemler de e-ticaret'in bir şeklidir. Bu sistemler B2B (Business To Business) olarak adlandırılmaktadır. Son müşteriye yönelik e-ticaret B2C (Business To Customer) sistemleridir.

ÜLKELERİN ELEKTRONİK TİCARETE HAZIRLIK DEĞERLENDİRMESİ
(Türkiye İçin Bir Değerlendirme)
Son yıllarda Küreselleşme, Elektronik Ticaret, Yeni Ekonomi, Digital Ekonomi gibi kavramlar çok sık kullanılmaya başlanmıştır. Uydu teknolojisindeki hızlı gelişmelerle birlikte iletişim ve ulaştırma sektörleri de hızla gelişmeye ve “klasik ekonomide” lokomotif olan sektörlerin ve “klasik ekonominin” yerini almaya başlamıştır.
Türkiye, hızla küreselleşen dünyada hak ettiği yeri alabilmek ya da en azından mevcut yerini koruyabilmek için bu gelişmeleri yakından izlemek ve hızla hayata geçirmek zorundadır.
Türkiye’nin hukuk, eğitim, sağlık ile ekonomik ve bürokratik alt yapısının yıllardır bir kartopu gibi birikerek günümüze kadar gelen aşılması zor ama imkansız olmayan yapısal sorunları mevcuttur. Bu sorunlar yeni ekonomiye geçişi de güçleştirmektedir. Ancak, yeni ekonomi ve elektronik ticaret klasik ekonomide olduğu gibi sıra ile izlenmesi gereken bir prosedürü gerektirmemektedir. Başlangıçtan, ortadan ya da sondan başlanabilecek imkanları içeren çok yönlü, bürokrasiden uzak, dinamik bir yapı oluşturmaktadır. Türkiye bu fırsatı kaçırmamalıdır. Mevcut durumda hemen hemen her ülkenin benzer sorunlarla karşı karşıya olduğu bilinen bir gerçektir. Burada en önemli sorun bilgi güvenliği ve elektronik imza sorunudur. Bunun için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve otoritenin tesis edilmesi çok önemlidir. Nitekim, bu sorunu çözme yolunda mesafe kat eden ülkeler ile Türkiye’nin arasındaki mesafe giderek açılmaktadır. Özellikle, AB’nin mali ve teknik desteği ile Güney Doğu Avrupa Ülkeleri kısa zamanda oldukça önemli mesafeler kat etmişlerdir.
Türkiye bugün “yeni ekonominin (new economics), elektronik herşeyin (e-everything)” neresindedir? Bu makalede, Türkiye’nin elektronik altyapısının Harvard Üniversitesi ve IBM şirketinin ortak yapımı olan ve uluslararası geçerliliği olan bir testle değerlendirmesi yapılmaktadır.
Birinci bölümde konu ile ilgili Türkiye’deki gelişmelerin kısa bir özeti yapılmıştır. İkinci bölümde Türkiye’nin elektronik ortama ne derece hazır olduğunu değerlendiren sorular ve yanıtları yer alırken, üçüncü ve son bölümde ise Türkiye’nin testteki tüm kategorilerde değerlendirmesi yer almaktadır.
I. Türkiye’de Elektronik Ticaret Konusundaki Gelişmeler
Elektronik ticaretin gerçekleştirilmesi için bürokratik, hukuki ve eğitim altyapısının hazırlanmasında devletin büyük rolü ve sorumluluğu vardır. Elektronik ticarette devletin görevi, özel sektörün ulusal ve uluslararası elektronik ticaret işlemlerinde karşılaştığı sorunları çözmek, engelleri kaldırmak ve ihtiyaç duyulan yerde gereken desteği sağlamak şeklinde tanımlanabilir.
Bu çerçevede, devletin dört ana görevi ;
Gerekli teknik ve idari alt yapının kurulmasını sağlamak,
Hukuki yapıyı oluşturmak,
Elektronik ticareti özendirici önlemleri almak,
Ulusal politika ve uygulamaların uluslararası politikalar ve uygulamalarla uyumunu sağlamaktır.
Firmalar arasında elektronik ticaret yapılabilmesi için hızlı, iyi işleyen ve güvenilir bir iletişim altyapısı ihtiyacının karşılanması konusu büyük önem taşımaktadır. Böyle bir alt yapının oluşturulmasının başlangıç maliyeti özellikle KOBİ’lerin karşılayamayacağı kadar yüksek olacağından, bunun sağlanmasında devletin öncü rol üstlenmesi uygun olacaktır.
Ülke genelinde bilişim teknolojileri temelinde kurulacak altyapının, elektronik ticaret ile ilgili gereksinimleri karşılayabilecek nitelik ve standartta olması için devlet tarafından gerekli önlemlerin alınması ve düzenlemelerin yapılması; herkesçe, her yerden, her zaman güvenli, hızlı ve ödenebilir ücretle erişilebilir bir yapının sürekliliğinin sağlanması gerekmektedir.
Ayrıca, elektronik ticaretin geliştirilebilmesi için, uluslararası düzeyde ülkeler arasında, ulusal düzeyde ise, kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplum örgütleri arasında yoğun bir işbirliğinin sağlanması, toplumun tüm kesimlerinin bilinçlendirilmesi, taraflar arasında görüş birliği sağlanarak kullanıcılara güven verecek yasal düzenlemelerin yapılması ve bu konudaki yatırımların özendirilmesi devletin görevleri arasında yer almaktadır.
Ancak, elektronik ticarete devletin müdahalesinin sınırları, kamunun ekonomi ve piyasalara müdahalesinin en az düzeyde olması yaklaşımı esas alınarak çizilmelidir. Devlet, elektronik ticareti düzenleyen yasaları hazırlarken sınırlayıcı ve engelleyici olmamalı, sistemin işleyişini düzenleyici ve denetleyici bir rol üstlenmelidir. Elektronik ticaret için gerekli rekabet ortamını güçlendirmeli ve ticaretin önündeki engelleri kaldırmalıdır.
Özel sektör elektronik ticaretin itici gücüdür ve sorunları kendi geliştirdiği özdenetim kuralları ve kurumlarıyla çözmelidir. Bununla beraber, kamu yararının gerektirdiği ve sorunların çözümünde zorlukların yaşandığı durumlar devletin müdahalesini zorunlu kılmaktadır. Ancak bu müdahale en az düzeyde, teknoloji açısından tarafsız, adil, açık, tutarlı ve sonuçları kestirilebilir olmalıdır.
Ülkemizde elektronik ticaretin yaygınlaştırılması amacıyla, başkanlığını Sayın Başbakan’ın yaptığı, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nun (BTYK) 25 Ağustos 1997 tarihli toplantısında, bir çalışma grubunun oluşturulması kararlaştırılmış ve yapılacak çalışmalarda koordinatörlük görevi Dış Ticaret Müsteşarlığı’na, sekretarya görevi TÜBİTAK BİLTEN’e verilmiştir. Bu Karar uyarınca, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın (DTM) koordinasyonunda ilgili kuruluşların katılımıyla oluşturulan Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu’nun (ETKK) ilk toplantısı 16 Şubat 1998 tarihinde yapılmıştır. Böylece, elektronik ticaretin geliştirilmesine ilişkin geniş katılımlı ve düzenli çalışmalar başlatılmıştır.
ETKK’nın 16 Şubat 1998 tarihli toplantısında alınan Karar gereğince Hukuk, Teknik ve Finans Çalışma Gruplarının Rapor Özeti 2 Haziran 1998 tarihli BTYK Toplantısına sunulmuş ve Kurul tarafından onaylanmıştır. BTYK bu toplantısında, ETKK’ndan beklenen görev çerçevesinde; elektronik ticaretin yaygınlaştırılması amacıyla eylem planının oluşturulmasını kararlaştırmıştır.
DTM koordinatörlüğünde sürdürülen elektronik ticarete ilişkin çalışmaların bundan böyle eylem safhasına geçirilebilmesi için, DTM bünyesinde “Elektronik Ticaret Genel Koordinatörlüğü” oluşturulmuştur.
DTM, 1998 Şubat ayından itibaren e-ticaret ağının kurulması konusunda sürdürdüğü koordinasyon çalışmaları sonucunda, ticaretin bilgi ve iletişim teknolojileriyle nasıl kolaylaştırılabilece ği konusunda deneyim kazanmıştır. Dış ticaret ile ilgili belge ve işlemlerin bilişim teknolojileriyle basitleştirilmesi ve uyumlaştırılması DTM’nin asli görevidir.
Eylem planının oluşturulması her şeyden önce elektronik ticaret ile ilgili bir dizi örnek uygulamaların ve projelerin gerçekleştirilmesine bağlıdır. Bu projeler özel sektörün e-ticarette önünü açan projeler olacaktır. Ülkemizde elektronik ticaretin yaygınlaşması için geliştirilen projelerle teknik ve idari alt yapı eksikliklerinin giderilmesi gerekmektedir. Teknik ve idari yapıdan, bilgi güvenliğinin tesisi; kağıtsız ortamda belge, bilgi iletişimi ve paylaşımının asgari maliyet ve yüksek verimlilikle sağlanması anlaşılmaktadır.
Bu yapıyı oluşturmak üzere, DTM koordinatörlüğünde iç ve dış ticaret örnek uygulamaları başlatılmış; iç ticaret çalışma grubunun sonuç belgesi hazırlanmıştır. Örnek uygulama bankalar, sertifika kurumu, e-noter, firmalar, TOBB gibi firma veri bilgilerini elinde bulunduran kuruluşlar şeklinde geniş bir kitleyi kapsamaktadır.
Teknik yapılanma hukuki düzenlemelerin alt yapısını oluşturacaktır. Yasal yapı oluşturulurken, ulusal politikalarımız gözetilerek uluslararası kurallara uyumlu düzenlemeler yapılmalıdır. Ancak yasal düzenlemelerin fazla geciktirilmemesinde fayda vardır. Özellikle Avrupa ile ticari ilişkileri yoğun olan ülkemizin, AB yönergelerini kendi yasalarına uyarlaması gerekmektedir. Bu amaçla Adalet Bakanlığı’na da yardımcı olmak üzere, Birleşmiş Milletler UNCITRAL E-Ticaret Çerçeve Kanun Tasarısı ile Avrupa Birliği Parlamentosu tarafından çıkarılan 1999/93/EC ve 2000/31/EC sayılı Direktifleri üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
Özel sektörün başta KOBİ’ler olmak üzere e-ticaret konusunda desteklenmesi gerekmektedir. Bu da bilgi ve iletişim teknolojisi kullanılarak, kapsamlı veri tabanıyla donatılmış bir yapının kurulması ve bu yapının özel sektöre vereceği eğitim ve her türlü danışmanlık hizmetleri ile mümkündür.
E-ticaret kapsamına giren işlemlerin mahiyeti icabı, DTM dışında pek çok kurum ve kuruluşu ilgilendiren ticari işlemlerin entegre biçimde ele alınması, hukuki ve idari düzenlemelerin yeniden gözden geçirilmesi ve yapılandırılması gereğini doğurmuştur. Elektronik veya On-line Devlet olarak da nitelendirebileceğim iz sözkonusu çalışmaların e-ticaret koordinasyon çalışmalarıyla paralel yürütülmesi gerekmektedir. E-ticarete ilişkin yapılacak düzenlemelerin tek merkezden koordinasyonu, izlenmesi ve yürütülmesi, uluslararası ve bölgesel gelişmelerin takip edilmesi amacıyla bölgesel bir e-ticaret merkezine ihtiyaç duyulmaktadır. DTM’de kamu ve özel sektördeki çalışmalara ivme kazandıracak böyle bir merkezin kurulmasını kolaylaştıracak alt yapı çalışmaları hazırlığı devam ettirilmektedir.
Devletin elektronik ticareti özendirecek önlemleri alması, en başta kurum içi ve kurum dışı eğitim programlarının ve elektronik ticarete yönelik etkinliklerin yurt çapında yaygınlaştırılması ile mümkün olacaktır. Sözkonusu merkezin kurulmasıyla bu çalışmalar da kaynakların etkin kullanılması imkanını sağlayacağı gibi, bu konudaki bilgi paylaşımını da sağlayacaktır.

II. Elektronik Ticarete Hazırlık Değerlendirmesi
Elektronik ticarete hazırlık değerlendirmesi beş kategoride yapılmaktadır.
Bunlar; Erişim, Eğitim, Toplum, Ekonomi ve Politikadır.
Ülkelerin elektronik ticarete ne kadar hazır olduklarını değerlendiren Harvard Üniveristesi ile IBM şirketinin ortak olarak hazırladığı ve www.readinessguide.o rg internet adresinden yer alan değerlendirme testinin sonuçları aşağıda kısa bir özet halinde sunulmuştur.
III- Sonuç ve Değerlendirme
Türkiye bilgisayara erişim kategorisinde:
ülkede bulunan network erişiminde, hizmet ve destek hizmetleri, internet ağı, bilgisayar donanım ve yazılım hizmetleri ile ülkede bulunan enformasyon altyapısının ve internet hizmetlerinin değerlendirilmesinde ortalama sayılabilecek değerler görülmektedir.
Bu kategorilerin hepsinin kesin aşamalarını tespit etmek için yeterli ve kesin veriler yoktur. Bazı kategoriler, ortalamnın üstünde değerlere sahipken, bazıları ortalama veya ortalamadan düşük değerlerdedir.
Maddeler halinde verildiğinde ana başlıklar,
• Ülkede telefon görüşmeleri yüzde 70-90 arası başarılıdır.
• Bağlantı kesintisi çok enderdir ve genellikle rahatsız edici değildir.
• 1.5 Mb yüksek hızda servisler olağandır ve bazı bölgelerde daha hızlı servisler mümkündür.
şeklinde görülmektedir.
Ülkenin öğrenimini değerlendiren kategoride; okulların ICT’ye bağlanması değerlendirmesinde ülke okullarda (özellikle ilköğretim okullarında) yeterli bilgisayar bulunmadığı, bulunan bilgisayarlardan hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin yeterince yararlanamadığı, mevcut bilgisayarların kendi aralarında bir network bağlantısı bulunmadığı ve internet bağlantıları bulunmadığı tespit edilmiştir. Bunun yanında eğitimi ICT ürünlerinin yaygın kullanımı ile geliştirmesinin değerlendirilmesinde bilgisayarların temel olarak üniversitelerde kullanıldığı, ilköğretim düzeyinde de çok az öğretmen tarafından verimli olarak kullanılabildiği, ancak bunun yanında ICT ile işgücünü geliştirme değerlendirmesinde; ülkemizde bilgisayar ve telekomünikasyon eğitimine giderek daha fazla önem verildği görülmüştür. Özellikle A.Ü. Açık Öğretim Fakültesi ile uygulama alanı bulan kitle iletişim araçlarıyla (öncelikle TV) eğitim olanağı giderek internet ortamında da “uzaktan eğitim” olarak yer almaktadır.
Cep telefonlarının her ne amaçla olursa olsun (gösteriş, moda, prestij, vs.) yaygın olarak kullanılması insanların digital zekasının gelişmesine yardımcı olmuş ve bilgisayar ve klavye kullanımına yakınlık sağlamıştır. Kullanımı giderek kolaylaşan (user friendly) yazılım programlarının hızla gelişmesi gibi dışsal faktörlerin yanında özel kursların ve internet kafelerin de yaygınlaşmasıyla bilgisayar kullanabilen insan sayısı hızla artmaktadır. Bu durumda, öğrenim kapasitesi hızla artmaktadır sonucuna ulaşılabilir.
Toplumu Değerlendiren Kategoride:
İnternet kullanımının yaygınlığı, günlük hayatta ve iş hayatında bilgisayar, telefon, faks, cep telefonu gibi ICT ürünlerinin kullanımı hızla artmaktadır. Şirketler arası işlemlerde bilgisayarlar kullanmaya başlandığı halde hala kağıt üzerindeki işlemlerin geçerliliğini ve resmiyetini koruması da söz konusudur.
Ayrıca, Türkçe hazırlanan web sayfalarının adedi ve hacmi, iş ilanlarında bu konuda sık eleman talebinin henüz olmaması da bu konuda gerekli yeterliğe hala ulaşılamadığını göstermektedir.
Ekonomiyi Değerlendiren Kategoride:
Teknik özellikler toplumda aranır olmakta ve rekabet gücünü artırıcı bir etken haline gelmektedir. Bir çok kamu ve özel sektör kuruluşları kendi web sayfalarını oluşturmakta ve internet üzerinde, telefonla ya da faksla sipariş almaktadırlar. Ancak elektronik ortamda ya da telefon aracılığıyla yapılan bu işlemlerin yazılı olarak onaylanması ticarette ve üretimde verimliliği düşürmektedir.
Bu nedenle işletme-işletme (B-2-B) işlemlerde istenilen verim elde edilememektedir.
Politikayı Değerlendiren Kategoride:
Türkiye’de telekomünikasyon hizmetleri Türk Telekom tarafından verilmektedir. Türk Telekom özelleştirme çalışmalarına karşın hala tekel konumunu korumaktadır. Bunun yanında Türk Hava Yollarının özelleştirilmesi de aynı kapsamda değerlendirilmektedi r. Bu iki tekelin özelleştirilmesi ile sektörde yeni bir dinamizm yaşanacaktır. 3. GSM ihalesinin de tamamlanıp operasyona başlaması ile birlikte diğer ikisi ile fiyat ve hizmette kalite rekabeti başlamış bu da sektördeki maliyetleri düşürerek toplam verimliliği artırmıştır. 4. GSM ihalesinin iptal edilmesi IT alanındaki gelişmeleri bir süre yavaşlatmış olsa da ülkedeki hızlı gelişmeler Türkiye’nin doğru yolda olduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak; genel olarak yaptığımız değerlendirmede Türkiye’nin elektronik ticaret ve elektronik devlet konularında 4 üzerinden 2.9 puan aldığı görülmektedir. Ancak, ülkede büyük bir gelişme potansiyeli mevcuttur. Gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve özelleştirmelerin de tamamlanmasıyla birlikte kısa dönemde 4 üzerinden 3.5’e yaklaşmak mümkündür. Uzun dönemde eğitime yapılacak yatırımların da katkısıyla Türkiye 4 üzerinden 4 puan alabilecektir.
Bunun için gerekli düzenlemelerin yapılması yeterli değildir. Ancak, bu düzenlemelerin diğer ülkelerden daha hızlı ve eksiksiz yapılması Türkiye’ye bir avantaj sağlayabilir.

[Chaos™]

Bende çok istemiştim zamanında ama yeterli gücüm yoktu. hem teknik hem maddi olarak yoksa şimdi gittigidiyor gibi olabilirdik. Ama hiç üzülmüyorum gittigidiyorumuz yoksa kampüsümüz var