Yağmurlama Sulama Sistemi

[deltri]

YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEMİ

Su kaynağı genellikle bir pompa birimi aracılığıyla alınan ve kapalı borularda basınçlı olarak sulama alanına kadar iletilen su arazi yüzeyine belirli aralıklarla yerleştirilen yağmurlama başlıkları aracılığıyla önce atmosfere verilir, buradan arazi yüzeyine düşer. İnfiltrasyonla toprağa girer ve kök bölgesinde depolanır. Suyun bu sıradaki görüntüsü doğal yağmura benzediğinden yönteme yağmurlama sulama yöntemi denir.

Toprak Koşulları
Hemen her türlü toprak koşulunda uygulanabilir. Özellikle infiltrasyon hızı yüksek hafif bünyeli topraklar için hafif bünyeli topraklar için çok uygun bir yöntemdir.

Topoğrafya
Her türlü topoğrafyada koşullarına uygulanabilir. Eğimi yüksek ve dalgalı topoğrafyaya sahip arazi koşulları yöntem için kısıt oluşturmaz.

Bitki Koşulları
Yaprakların ıslanmasından kaynaklanan hastalıklara duyarlı olmayan tüm bitkilerin sulanmasında kullanılabilir.

Su Kaynağı
Özellikle yüzey sulama yöntemlerine göre çok düşük debilerdeki sulama suyu koşulunda bile başarıyla uygulanabilir. Ayrıca su kaynağının yüzeyde olması istenmez.

Yağmurlama Sulama Yönteminin Avantajları
1-) Topoğrafyası bozuk arazilerde tesviyeye gerek duymaksızın uygulanabilir.
2-) Su alma hızı yüksek hafif bünyeli topraklarda yüksek bir sulama randımanı elde edilir.
3-) Geçirimsiz tabakanın yada taban suyunun yüzlek olduğu yerlerde taban suyunu
yükseltmeden kontrollü bir sulama yapılabilir.
4-) Yöntemde eş su dağılım yeknesaklığı yüksek olduğundan su uygulama randımanı da
yüksek olur, Böylece su ile daha geniş alanlar sulanabilir.
5-) İyi bir projeleme ve işletim ile erozyon sorunu ortadan kaldırılır.
6-) Borular genellikle gömülü olduğundan, yüzeyde olsa bile açık kanal sistemlerine göre
çok daha az yer kapladığından tarım dışı alanlar artar. Tarımsal işlemler kolaylaşır.
7-) Sulama işçiliği giderleri düşüktür.
8-) Ticari gübreler ve tarımsal mücadele ilaçları istenirse sulama suyu ile birlikte
uygulanabilir.
9-) Özellikle meyve ağaçları kritik dönemlerde dondan korunabilir.

Yağmurlama Sulama Yönteminin Dezavantajları
1-) Sistemin ilk yatırım masrafları yüksektir.
2-) Gerekli güç genellikle bir pompa birimiyle sağlandığından sistemin işletme giderleri de
yüksektir.
3-) Rüzgar hızının yüksek olduğu yörelerde su dağılımı olumsuz yönde etkilenir. Bu
koşullarda ya sulamaları günün rüzgarsız saatlerinde yapmak yada olanaklar elveriyorsa
lateralleri etkin rüzgar yönüne dik olarak yerleştirmek gerekir.
4-) Sıcaklığın yüksek olduğu yörelerde buharlaşma kayıpları yüksek olur. Böylece su
uygulama randımanı düşer. Bu sorun gece sulamalarıyla ortadan kaldırılır.
5-) Özellikle, bitkilerin tozlaşma döneminde yapılan sulamalar döllenmeyi olumsuz yönde
etkileyeceğinden bu dönemlerde sulamalardan kaçınmak gerekir.
6-) Bitki yaprakları ıslatıldığından, ayrıca havanın bağıl nemi yükseldiğinden hastalık ve
zararlıların yayılma eğilimi artar.
7-) Özellikle sulamanın güneş ışınlarının şiddetli olduğu saatlerde bitirilmesi durumunda
yaprak yüzeyinde kalan su zerreciklerinin mercek görevi görmesiyle yaprak yanmaları
oluşur. Bu sorun sulamaların akşam saatlerine doğru bitirilecek şekilde planlanarak
giderilebilir.
8-) Bir önceki maddede değinilen sorun özellikle T3 (tuzluluk) ve daha yüksek sulama suyu
kalitesi koşulunda daha da kronikleşir. Bu nedenle T2’nin üzerindeki tuzlu su koşulları
yöntemde önerilmez.





YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEMİ UNSURLARI

Tipik bir yağmurlama sulama sistemi, su kaynağı, pompa birimi, boru hatları ( ana, lateral, fitingsler ) ve yağmurlama başlıklarından oluş

a-) Su Kaynağı
Yağmurlama sulama yönteminde her türlü su kaynağından yararlanılabilir. Bu bir rezervuar, keson kuyu, akarsu, sulama kanalı,basınçlı boru hattı ve benzeri olabilir. Ancak, su kaynağının yüksek miktarda sediment içermemesi gerekir. Aksi takdirde gerek borular gerekse yağmurlama başlıklarının memeleri tıkanabilir. Süzme işlemi ise son derece pahalıdır.



















b-) Pompa Birimi
Sistemde güç birimi olarak değişik pompalar kullanılabilir. Su emme yüksekliği düşük olduğu koşullarda yatay milli santrifüj pompalar aksi takdirde dalgıç yada düşey milli derin kuyu pompaları kullanılır. Güç kaynağı olarak içten yanmalı dizel ve elektrik motoru kullanılır.
İşletme kolaylığı açısından elektrikli motorlar tercih edilir.

c-) Boru Hatları
Ana boru hatları; suyu pompa biriminden alarak laterallere iletirler. Gömülü yada yüzeyde olabilirler. Gömülü ise A.Ç.B veya PVC,yüzeyde ise aliminyum PVC, sert PE olabilir.
Lateral boru hatları; suyu ana boru hattından alarak yüzeye iletirler. Genelde yüzeydedirler. Sabit sistemlerde ise gömülüdürler. Yine yüzeyde iseler aynı aliminyum, PVC, sert PE, gömülü ise PVC borulardan oluşturulurlar. Sistemde boru hatları gömülü koşullarda en az 10 atm, yüzeydeki koşullarda ise 6 atm işletme basıncına sahip olmalıdırlar.
Boru hatlarının gömülü olduğu koşullarda contalar her koşulda tam sızdırmaz, yüzeyde olduğu koşullarda ise basınç altında sızdırmaz. Ancak basınç kesildiği anda tam drene contaları olması gerekir.
Boru hatlarında ayrıca redüksiyon TE, adaptör, abot, manşon, uzatma (yükseltme) çubuğu, yağmurlama başlığı bulunur.

d-) Yağmurlama Başlıkları
Başlık laterale ya direkt yada yükseltici ile bağlıdır. Bu tamamen bitki boyuna bağlıdır. Tarımsal amaçla kullanılan başlıklar döner tiptedir. Yağmurlama başlıkları, dönüş hızlarına işletme basınçlarına ve işlevlerine göre 3 grupta sınıflandırılabilirl er.
Bir yağmurlama başlığı genel olarak dakikada 0.8 – 1.2 devir / dk yapar. Eğer başlık devri 1’den az ise yavaş döner, 1 civarında ise orta hızlı, 1’den yüksek ise hızlı döner şeklindedir.
Başlıklar 2 atm’den daha düşük basınçta çalışıyor ise düşük basınçlı, 2 – 4 atm’de çalışıyorsa orta basınçlı, 4 – 6 atm’de çalışıyorsa yüksek basınçlı, 6 – 8 atm’de çalışıyorsa jet tipi yağmurlama başlığı adını alır.
Başlıklar işlevlerine göre tarla tipi ve bahçe tipi olmak üzere 2 gruba ayrılabilirler. Tarla tipi başlıkların püskürtme açıları 30 - 33, bahçe tipi başlıkların püskürtme açıları 10 - 12 dir.
Bunların yanında meyve bahçelerinin sulanmasında ıslatma çapları 2 – 6 m olan mini yağmurlama başlıkları kullanılır, ancak bunların tasarımı yağmurlamadan ziyade damla sulama yöntemine benzer.








YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEM TİPLERİ

1-) Kaplanan alana göre,
2-) Tesis ve işletme durumuna göre,
3-) İşlevlerin veya suyun bitkiye veriliş biçimine göre ,

1-) Kaplanan alana göre
a) Tarla Sistemleri
b) Çiftlik Sistemleri
c) Tarla Sistemlerinden çiftlik sistemlerine geçiş

2-) Tesis ve işletme durumuna göre
a) Taşınabilir Sistemler
b) Yarı Sabit Sistemler
c) Sabit Sistemler

3-) Suyun bitkiye veriliş biçimine göre
a) Ağaç üstü
b) Ağaç altı

1.a) Tarla Sistemleri : İşletmelerde bitkinin kritik dönemlerinde destekleme sulamalar yapmak veya ekim nöbeti olan herhangi bitki korumak için kurulan taşınbilir sistemlerdir, böyle işletmelerde esas yöntem yağmurlama olmayıp sadece belirli zamanlarda yararlanmak amacıyla oluşturulan sistemlerdir.

1.b) Çiftlik Sistemleri : İşletmede temel yöntem yağmurlamadır. Sistemin etkin bir biçimde çalıştırılabilmesi için gerekli bir biçimde tasarlanan ve işletilen sistemleri oluştururlar. Genellikle taşınabilir yada yarı sabit sistemler biçiminde tesis edilebilirler. Uygulamada en sık rastlanan sistemdir.

1.c) Tarla Sistemlerinden Çiftlik Sistemlerine Geçiş : İşletmede esas olarak sistem çiftlik şeklinde projelenir. Ancak parasal yetersizliklerden dolayı peyder pey tesis edilerek hedeflenen noktaya ulaşılır.
1.d) Toplu Sistemler : Çok sayıda tarımsal işletmeyi kapsayan büyük alanlara hizmet eden sistemlerdir. Su alanda basınçlı borularla dağıtılır. Boru ağlarının belirli yerlerine yerleştirilen hidrant yardımıyla sabit debi ve basınçtaki su çiftlik sistemlerine verilir.

2.a) Taşınabilir Sistemler : Sistem unsurlarının tümü hareketlidir. Pompa birimi bazı koşullarda sabit olabilir. İlk yatırım masrafları düşük işçilik giderleri yüksektir.

2.b) Yarı Sabit Sistemler : Genel olarak pompa birimi ve ana boru hattı sabit, lateral ve başlıklar hareketlidir. Bir durakta sulama süresi tamamlandıktan sonra bir değer konuma taşınır. Bir önceki sisteme göre ilk yatırım masrafları yüksek, işletme giderleri düşüktür.

2.c) Sabit Sistemler : Sistem unsurlarının tümü sabittir. Ana boru hatları genellikle gömülü lateraller ise gömülü veya yüzeyde olabilir. Başlıklar sulama mevsimi başında takılır, mevsim sonunda sökülerek kaldırılır. İlk yatırım masrafları çok yüksek işçilik masrafları çok düşüktür. Özellikle rekreasyon alanlarının sulanmasında kullanılır.

3.a) Ağaç üstü yağmurlama sulama yöntemi : Tarla bitkileri ve sebzelerin sulanmasında kullanılır. Su bitkiye yukarıdan verilir.

3.b) Ağaç altı yağmurlama sulama yöntemi : Özellikle meyve bahçelerinin sulanmasında yarı sabit olarak tesis edilirler. Yükseltici boyları 10 – 15 cm civarındadır, bu sistemlere ağaç altı mikro yağmurlama sulama yöntemi denir.









Yağmurlama Sulama Sistemlerinde Su Dağılımı

Sistemin ilk yatırım masrafları yüksek olduğundan daha yüksek bir su dağılımı ve uygulama randımanı elde etmek zorunludur. Bu amaçla başlığın su dağılım özelliklerinin çok iyi bilinmesi gerekir. Alanda topoğrafik düzensizlikler borulardaki yük kayıpları nedeniyle tam bir eş su dağılımı göstermez.
Başlıkların optimum işletme basıncında çalıştırılması ve uygun tertip aralıklarında yerleşti-
rilmesiyle yüksek bir eş dağılım ve su uygulama randımanı elde edilebilir.

Islatma Alanı : Her bir yağmurlama başlığı daire şeklinde bir alanı ıslatır, buna ıslatma alanı denir.
Su Dağılım Eğrisi : Islatma alanının kesitine de su dağılım eğrisi denir.
Her başlık meme çapı ve işletme basıncının bir fonksiyonu olan su dağılımı eğrisine sahiptir.
Bu eğri genellikle başlıktan uzaklaştıkça bir su dağılımı sergiler.
İşletme basıncı başlığın meme çıkışında gözlenen basınçtır. Bu basınç her zaman her başlık için optimum düzeyde olmalıdır. Aksi takdirde su dağılımı bozulacaktır.


Islatma alanı

= Yağmurlama başlığı



Projelemede su dağılım eğrisinin bu klsik şekli nedeniyle başlıklar birbirini belirli oranda örtecek biçiminde yerleştirilir. Böylece eş değer su dağılımı sağlamaya çalışırlar. Uygulamada tertip biçimlerinden dikdörtgen, kare, üçgen tertip uygulanır. Üçgen tertip genellikle rekreasyon alanlardaki sabit sistemlerde kullanılır.
Yağmurlama başlıklarının tertip aralıkları S1*S2 olarak ifade edilir.
S1 = Lateral Aralığı (m)
S2 = Başlık Aralığı (m)
*Not : Projelemede mutlaka S1  S2 olmalıdır.
Uygulamada yaygın olarak kullanılan tertip biçimleri 12*12, 18*12, 18*18 uygulanır.

Başlık Teknik Özelliklerinin Belirlenmesi
Daha önce belirlendiği gibi her bir yağmurlama başlığının belirli bir işletme basıncı ve meme çapı da kendine özgüdür. Önemli olan bu dağılım deseninin kabul edilebilir düzeyde eş bir su dağılımı sağlayıp sağlanmadığını belirlenmesidir. Başlıklarda su dağılım desenleri farklı biçimde yapılacak denemelerle saptanabilir. Bunlar;
a) Tekil başlık deneme yöntemi
b) Tekil lateral deneme yöntemi
c) Birlikte çalışan lateraller deneme yöntemi

Cu = Christiansen Eşitliği
Cu  97 olmalıdır.

Yağmurlama Sulama Yöntemi Unsurları

4 3

su yağmurlama
kaynağı ana boru hattı başlığı

pompa
birimi lateral boru hattı

1 2