Fırıncı Kuşu ve Uzmanlığı

[Saba Aslan]

Bionik, tabii ilimlerin çok ilgi çekici bir koludur. Bu sahanın aynı zamanda pratik yönleri geniş olup, gayesi, tabiatın sırlarını çözerek bunları bugünkü cemiyetin problemlerini hâlletmekte kullanmakdır.

Güney Amerika'da yasayan serçegillerden biri olan Fırıncı Kuşu'nun faaliyeti de bu mevzuda bahse değer. Bu kus yuvasını yapmak için hayret verici bir çamur harcı kullanmaktadır. Hâlen bu harcın karışımı, ağır bir hastalıkla mücadelede kullanılmaktadır.

Brezilya'da Chagas hastalığı diye bilinen, bazende Brezilya Uyku Hastalığı denen tehlikeli bir hastalık vardır ki, daha ziyade yerlilerde görülür ve âmili bir kamçılı amip olup ismi "Trypanosoma cruzi"'dir. Bu parazit hasta insanın ve hayvanların hem kanında, hem organlarında mevcuttur. Bulaşması "Triatomaze Rhodnius" cinsinden kan emen, 2–3 santim boyundaki uçan tahtakuruları vasıtası ile olur. Triatoma'nın parazitine bağlı olan enfeksiyon zannedildiği gibi doğrudan doğruya tahtakurusunun ısırması ile geçmeyip, hayvanın dışkısı ile bulaşır. Hayvanın ısırdığı yer acır, insan veya hayvan bu sahayı kasırken tahtakurusunun dışkısı deriden geçer ve vücuda girer.

Mikrobu taşıyan bir tahtakurusunun ısırdığından kısa bir zaman sonra, deride ekseri mevzi bir iltihap peyda olur. Bu sahada Trypanosoma cruzi'nin Leishmania sekli (yani oval ve kamçısız) mevcuttur. Isırık yüzde olduğu zaman (insanın suratı daima açık olduğundan hayvan ekseriyetle yüzü ısırır) yüz ve göz kapaklarında yaygın ödem (sıuı toplanması neticesi şişlik olması) meydana gelir. Bundan dolayı Triatoma'ya halk ağzında "öpen Tahtakurusu" ismi verilir. Lakin bu isimlendirmeyi tatlı hislerle karıştırmamak lâzımdır. Zira Triatoma'nın öpücüğü ekseri bir ölüm busesidir.

Bulaşma olduktan bir süre sonra derinin başka yerlerinde de kırmızı-mor sert şişlikler peyda olur. Ayrıca bütün deri kırmızı lekelerle örtülüdür. Daha sonra ateşli devre baslar.

Bu esnada Trypanosoma Cruzi'yi hastanın kanında bulmak kabildir. Bir süre sonra parazitler Leishmania şeklinde Harç uzmanı fırıncı kuşu hususi olarak inşa ettiği mükemmel bir karantina vazifesi gören ve insanlara bu hususta ışık tutan yuvası ve kendisi
muhtelif dokulara, bu meyanda kalbe yerleşir. Bu sebepden kalp adalesi içinde yaşayan parazitlerin tesiri ile teşekkül eden kalp yetersizliği, Chagas hastalığına bağlı enfeksiyonun en ciddi ve ağır neticelerinden bindir. Sonra, kalp adalesindeki parazitlerin şiddetli bir çoğalma ile diğer organ ve dokulara, bu meyanda beyine de yayılmaları devri başlar. Kısa bir süre sonra da bu organda bozukluklar ortaya çıkar. Hastalık küçük çocuklarda, uzuv iltihabı belirtileri bariz hâle gelmeden, kısa bir sürede öldürücü olabilir. Brezilya Uyku Hastalığının tedavisinde şimdiye kadar pek az müsbet netice elde edilebilmiştir. Bunun sebebi bir bakıma Trypanosoma dışında maymunlar, köpekler, karıncayiyen hayvanlar gibi, bulaşma kaynakları rolünü oynayan birçok cins hayvan da mevcut olmasıdır.

Hastalıkla mücadele, bilhassa Triatomaların yok edilmesi ile olur. Bu iş kısmen böcek öldürücü maddeler (insektisitler) vasıtası ile kısmen umumi sağlık şartlarını düzenleyerek, kısmen de parazitleri yuvalandıkları yerlerden kovarak yapılabilmektedir. Zira Triatoma'lar ve binlerce hayvan buralarda yuvalanmaktadır. Çamurlu duvarlardaki bütün çatlakları tam mânâsı ile kapatmak hastalıkla mücadelede büyük bir adımdır. Bu şekilde tahtakurularının yuvaları bozulmuş olacaktır. Bunda başarılı olanlardan biri de Fırıncı kuşlarıdır.

Fırıncı Kuşu ilim dünyasında Furnarius rufus veya Kırmızı Fırıncı Kuşu ismi ile bilinir. Brezilya, Arjantin ve Paraguay'da yasar. Pek dikkati çekmeyen bir hayvandır. Boyu 20 santimdir. Şekli bildiğimiz ardıç kuşlarını andırır. Ötücü bir kustur. Yağmur mevsiminde (aralık-şubat) bu kuş büyük bir maharetle çamurdan bir yuva yapar ve bunu güneşte kurutur. Şekli yuvarlak olan yuvanın buudları: Uzunluğu 30 cm., genişliği 20 cm ve yüksekliği 25 cm dir.

Fırıncı kuşu yuvasını ekseri bir ağaç dalı üzerine yapar. Ancak bizim karatavuklarımız gibi, kabil olduğu kadar iskân edilmiş sahalara yakın yerlerde bulunur. Hatta ekseri yüksek gerilimli elektrik telleri gibi insanlar tarafından yapılmış teknik metal üzerine yerleşmeyi tercih eder. Yuvanın girişi, birbiriyle spiral şeklinde bir eşikle ayrılmış iki boşluğa açılır. Bunlardan biri sofa, diğeri kuluçka odası diye kabûl edilebilir. Ashnda bu pek hususi değildir, zira aynı yapı diğer bazı kus yuvalarında da mevcuttur. Fırıncı kuşunun hususiyeti yuvayı yaparken kullandığı mataryeldedir. Yuvanın harcı kıl, kum ve tüyden teşekkül eder. Ayrıca ot, saman ve sığır gübresi de ihtiva eder. Neticede güneşte kuruyan yuva o kadar serttir ki, hiç bir hayvan tarafından bozulamaz, her türlü hava şartlarına mukavimdir.

Bu sağlam yuvaların uzun müddet bozulmadan kalmalarına şaşmamak lazımdır. Hatta fırıncı kuşunun yuvayı terk etmesinden sonra kırlangıç ve diğer kuşlar tarafından da uzun müddet kullanılabilir. Muntazam ve terkedilmiş yuva bulmak her zaman kabildir. Zira fırıncı kuşu yuva inşa etmekden çok hoşlandığından her sene kendine yeni bir yuva yapar. Aslında bu çok mühim bir iştir. İnşaatın ağırlığı 4 kg civarındadır. Kus ise bir defada 5 gram harç taşır. Dolayısı ile işi bitirinceye kadar defalarca gidip gelmektedir.

Fırıncı kuşunun kullandığı çamurlu harcın kalitesi o kadar iyidir ki, yuvasında hiç bir zaman çatl ak veya ayrıklar olmaz. Bundan dolayı bu mataryel, kulübelerdeki çatlakları doldurmak için kullanılmış ve elde edilen netice, beklenenden çok müsbet olmuştur. Hâlen bu terkip sistemli bir şekilde incelenmekte ve taklid edilerek ona çok benzeyen bir harç yapılmasına çalışılmaktadır.

Elde edilecek karışımla gelecek senelerde milyonlarca kulübenin duvarlarındaki çatlakların sıvanmasına çalışılıp bu yolla belki de Chagas hastalığı büyük bir nisbette azaltılmış olacaktır. Demek ki bu sahada sanki Fırıncı kuşu insanın hocasıdır. Belki öğrettiği hususun hayret edilecek tarafı yoktur. Ancak büyük bir pratik tatbikat sahası mevcuttur.

Şuuru olmayan küçük bir kusun, bilerek, isteyerek, düşünerek bu isi yapması tabii ki imkânsızdır. Kainatı yaratan Yüce Yaratıcı bu şekilde hem kudretinin sonsuzluğunu bize gösteriyor, hem mahlûkatı insanlığın emrine vermiş olduğunu ona duyuruyor. Hem de insana insanın âcizliğini ihsas ettiriyor.

[maamud]

kanıt çok

inanmak isteyene şüphesiz