ÜNİTE – 1 ULUSLAR ARASI İŞLETMECİLİĞE GİRİŞ
Ulusal sınırlar dışında yürütülen faaliyetlere uluslar arası işletmecilik faaliyetleri denir.
Uluslar arası işletmecilik faaliyetleri çoğunlukla özel işletmeler tarafından yürütülür. Devletin küçük
oranda bu faaliyetleri üstlenmesinin sebebi politik ya da stratejik olabilir.
Uluslar arası işletmecilik faaliyetinde bulunan işletmeler için şu terimler uygundur.
1) Uluslar arası İşletme
2) Dünya İşletmesi
3) Global İşletme
4) Transnasyonel İşletme
** Uluslar Arası İşletmecilik Faaliyetlerinin Kapsamı;
Uluslar Arası Ticaret Uluslar Arası Yatırım
(Dış Ticaret)
-
İhracat - Kaynak Transferi - İthalat
Uluslar Arası İşletmeciliği Ulusal İşletmecilikten Ayıran Farklar;
1) Finansal Ortam;
Her ülkenin para birimi, kur politikaları ve devlet kanunları farklıdır. * Örnek; Ana ülkeye transfer edilecek kar miktarına ilişkin sınırlamalar.
2) Hukuki Çevre;
Ev sahibi ülkenin kanun ve kararnamelerine uyulmalıdır. Uyulmaz ise işletmenin imajı ve mali durumu zedelenir.
* Örnek; Ortak mülkiyete ait sınırlamalar ve zorluklar.
3) Kültür;
Ev sahibi ülkenin gelenek, görenek ve adetlerine uyulmalıdır. Aksi durumda uzun dönemde işletme zarar görür.
4) Tüketici Tercihleri;
Her ülkedeki tüketici tercihlerine göre ürünler geliştirilir ve maliyet düşürülür. * Örnek; Ürünün adı ya da ambalajı ev sahibi ülke dilinde çirkin ise değiştirilmelidir.
Uluslar Arası işletmeciliği Önemli Kılan Faktörler;
1) Rekabet
2) Teknoloji
3) Ekonomik Entegrasyon ve Globalleşme
4) Standardizasyon
5) Politik Etki
6) İş çevresi
1) Rekabet;
Uluslar Arası işletme ev sahibi ülke pazarına girdiğinde rekabet gücü düşük olan firmalar piyasadan kaçar, ancak uzun dönemde piyasa dengeye gelir.
2) Teknoloji;
Teknolojik gelişmeler sadece mamul ve hizmet alanında değil, reklam, yönetim, pazarlama gibi alanlarda da ortaya çıkar ve tüm dünya ile paylaşılır.
./..
- 2 -
3) Ekonomik Entegrasyon ve Globalleşme; Dünya pazarlarının mamul ve hizmet üretiminin entegre
ve birbirine bağlı hale geldiği dinamik süreçtir.
4) Standardizasyon;
Dünya genelinde kabul gören norm ve uygulamaların benimsenmesidir. 5) Politik Etki;
Hükümetler uluslar arası işletmeleri çekmek için Finansal olan ya da olmayan teşvik uygularlar
Örnek; Çin’in dünya ticaret örgütüne üye olabilmek için kapitalizme karşı yumuşaması, insan hakları
çocuk işgücü hakkında taahhütte bulunması.
6) İş Çevresi;
a) İç Çevre; İşletmenin büyük ölçüde kontrol edebildiği çevredir. (Misyon, Personel Politikası, Örgüt
Yapısı, Tedarikçi Firmalarla ilişkiler.)
b) Dış Çevre; İşletme kontrolünün çok az olduğu çevredir. (Ticaret Politikaları, Sağlık ve Güvenlik
Yasaları)
* Örnek; Nike firması çocuk işgücü çalıştırdığı gerekçesiyle Asyalı ortaklarından birisiyle sözleşme
iptali için zorlanmıştır.
NOT; Günümüzde standardizasyonu kolay uygulanma sebepleri;
-Teknoloji
- İletişim
- Reklam ve
- Ulaşım dır.
NOT; Uluslar arası işletme yöneticisi daha büyük zorluklar ve risklerle karşı karşıyadır.
ULUSLAR ARASI İŞLETMECİLİK DÖNEMLERİ;
1) 1500 – 1850 Ticaret Dönemi
2) 1850 – 1914 Sömürgecilik Dönemi
3) 1914 – 1945 Ayrıcalıklar Dönemi
4) 1945’ten sonra Uluslar Arası Dönem.
1) TİCARET DÖNEMİ (1500 – 1850)
- Bireyler ülke dışından getirdikleri egzotik malları yüksek kar ile sattı.
- İngiltere, Fransa ve Hollanda ipek baharat ve kıymetli madenlerin ticaretini yaptılar. (Sadece ticaret yaptılar. Çünkü sermaye ve alt yapı yetersizdi.
- İngiltere, Fransa ve Hollanda’ya ayrıcalıklar tanındı. (Osmanlı Kapitülasyonları)
*** - Bankacılık sektörü önem kazandı. (İtalya/Floransalı, Medici Ailesi)
- Asya, Afrika ve Latin Amerika’da koloniler kurulup Çin ve Japonya’da batılı işletmelere ayrıcalık
tanınmasıyla sona ermiştir.
2) SÖMÜRGECİLİK DÖNEMİ (1850 – 1914)
- Coğrafi keşifler tamamlanmış, İngiltere(daha önde), Fransa, Hollanda ve Almanya faaliyetlerini
arttırmıştır.
- ABD pasif kalmıştır. İstisnası; Dupont silah firmasının Kanadalı 2 barut fabrikasını satın
almasıdır.
*** - Sanayi devrimi sonunda büyük işletmelerin kurulmasıdır.
- Tarım ve Madencilik önem kazanmıştır.
- 3 -
3) AYRICALIK DÖNEMİ (1914 – 1945)
- Otomotiv sektörü önem kazanmıştır.
- General Motor (ABD) Otomobil parçası üreten fabrikalar kurmuştur.
** - İlk modern uluslar arası işletme UNİLEVER kurulmuştur.
- Uluslar arası işletmeciliğin öncüsü koloni gemileridir.
- ABD ve Avrupa ülkeleri şu sebeplerden güç kaybetmiştir.
a) 1929 Dünya ekonomik buhranı
b) Dünya Savaşlarındaki işgaller.
4) ULUSLAR ARASI DÖNEM (1945’ten Sonra)
- 1945 – 1970 arası Global Genişleme Dönemidir. Çünkü ülkeler yeni Pazar ve ürünler aramıştır.
- 1950 – 1960 arası Uluslar arasılaşma ABD Olayı haline gelmiştir.
- 1970’lerde ev sahibi ülkeler, ticaret engellerini arttırmıştır. (Kota, Tarife, Gümrük Vergisi gibi)
- 1970’lerde ABD Yatırımlarının % 10’unu satmıştır.
- 1980’den sonra ev sahibi ülkelerin kültürüne uyum sağlanarak faaliyetler devam etmiştir.